Yillardir bir egitimci ve sanatçi olarak çalismalarini sürdüren Isik Üniversitesi ögretim üyesi Prof. Dr. Ismail Avci ile sanat, yarati ve sanat egitiminin yöntem sorunlari üzerine sohbet ettik.

Köy enstitüsü deneyimini yasamis bir egitimci olarak bugünün üniversitelerinin lisans, ve lisansüstü egitim vermelerinin yani sira toplumsal sanat egitimi konusunda misyon edinmeleri baglaminda nasil bir profile sahip olmalari gerektigini düsünüyorsunuz?

Programlar ve imkânlar ne kadar zengin olursa olsun, onlari uygulayacak egitim-ögretim kadrosu çok önemlidir; çünkü ögrenciye ancak onlar saglikli bir yön verebilir. Üniversitelerdeki fiziki olanaklar ve ögretmen profili iyi olursa, bu kurumlardaki egitim-ögretim de amacina ulasmis olur. Tabii ki birden bire basari elde etmek kolay degildir. Egitimde basari, programli, istekli ve sürekli çalismayi gerektirir. Bu çalismayi saglayacak olan da yöneticidir. Yani en bastaki yönetici ile egitim kadrosu arasinda saglikli bir iletisim için gerekli zeminin olusturulmasi gerekmektedir. Kaliteli üretim kendini göstermeye basladigi zaman, suya atilan bir tas parçasinin yaydigi dalgalar gibi sanat egitimi kurumlari da çevresini etkilemeye baslar. Yakindan uzaga dogru olan etki, en saglikli, en kalici etkidir. Bizim yetistigimiz kurumlarda da egitim-ögretim anlayisi, bu görüse dayaliydi. Yani aydinlanma, etkilesim, yakindan uzaga dogru ölçülü ve kontrollüydü. Ben bu açidan baktigimizda Isik Üniversitesi'nde Süleyman Saim Tekcan'in sanat egitimi konusunda en ideal programlari ve onu uygulayacak kadroyu hazirladigini düsünüyorum.

Sanatçi yetistirirken, diger meslek alanlarinda oldugu gibi, günün belli bir saat araliginda meslegini icra eden insanlar degil, meslegini tüm hayatina ve yasamina geçiren bir kesim söz konusu oluyor. Dolayisiyla aydinlatan, isik veren, o ruhu ve kimligi bütün yasamina yansitabilen insanlar yetistirmekten söz etmiyor muyuz aslinda?

Güzel bir noktaya degindiniz. Bütün basariyi sanat egitimine baglamanin da dogru olmadigi görüsündeyim. Sanat egitimi gereklidir; ama öncelik insan olmaktadir; sanatçi kimlik ise onun ardindan gelir. Kisi önce, “insan sanatçi” olacaktir. Bunun için egitim kurumlarinin en küçügünden en yüksek seviyede olanina kadar yani anaokulundan hatta, ana kucagindan itibaren egitimin esas alinmasi gereklidir. Büyüdükçe sanat egitimine daha çok ihtiyaç duyulacaktir. Egitilmemis insanin sanati arzulama imkâni da azdir. Sanat eserinden zevk alma istegi de ya yoktur ya da daha geç gelisir. Bunun için egitim kurumlarimizin hepsinde bütün bunlar, egitimin içinde verilebilir. Sanat egitiminin yayginlasmasi, ileriki yillarda gelisip, yönetim seviyelerinde görev alacak kisilerin egitim dönemlerinde sanat egitiminden nasibini almis olmalari, sanat egitiminin gelismesine katki yapar.

Üst düzeyde bir konumda olup kitlelere etki yapacak, onlari yönlendirebilecek görevdeki kisilerin sanatla ilgilenmis olmalarinin, sanat etkinliklerinin programli sekilde gelismesini saglayacagi düsüncesindeyim. Bu yasimiza kadar sürekli gördük, deneyimleme olanagi yakaladik. Hangi yönetici sanatla biraz daha yakindan ilgileniyorsa o bölgede sanat faaliyetleri daha olumlu, belirgin biçimde kendini göstermistir. Dolayisiyla topluma etkisi daha fazla olmustur. Bu örnekler, bizim ülkemizle sinirli olmayip insanin bulundugu her yer için geçerlidir. Yaratici kisinin yönlendirmesinin her alana etkisi olacaktir. Sanat alaninda da, sporda da, bilimsel arastirmalar alaninda da bu, böyledir. Yani bilim alanindan gelmis, laboratuvarlarda egitim görmüs, arastirma yapmis bir basbakanin, belli alanlarda etkisinin farkli olacagini düsünüyorum. Yani sanat alaninda kimliklerin toplumla bütünlesmesini saglamak ve buna imkânlar vermenin çok önemli katkilari oldugunu söyleyebiliriz.

Temel sanat egitiminin ve sanatsal yetenegin egitimle biçimlenmesi ve gelistirilmesi noktasinda sanattaki yaratim sürecini bir araç olarak algilayabilir miyiz?

Genel kanidan farkli bir düsüncem var bu konuda; sanatla ilgilenen sanatseverler de ayni ifadeyi sik sik kullaniyorlar. Yaratmak, yaraticilik ya da “sanatçi yaraticidir” gibi ifadelerin çok abartildigini düsünüyorum. Her insan bir seyler yapiyor, üretiyor. Her birey birbirinden farkli oldugu için yapilanlar da farkli oluyor. Ama sonuçta ne kadar farkli sey yaparlarsa yapsinlar, bunlarin hepsi dogada mutlaka vardir. Bu isleri yapan insanlar, biraz daha degisik bakip, dogadan yararlanarak, farkli sekilde biçimlendiriyorlar; iste buna da yorum deniyor. Yorum, yapabildigindir. Insanlar “benim yorumum” ya da baskasinin bir eseri için “onu ne kadar güzel yorumlamis” seklinde ifadeler kullaniyorlar. Oysa baska bir sey yaptigi takdirde kisi, o yorumdan vazgeçmektedir. Yapabildigini yapiyordur insan. Çünkü yapabilecegi ölçü, yaradilisinda vardir veya egitimle bu, gelistirilebilir.

Sanat egitimi için ögrenci, öncelikle istekli ve bu ise gönül vermeyi aklina koymus olmalidir. Program da buna göre toplumun yapisina uygun düzenlenmelidir. Baska toplumlarin yapisina göre oldugu takdirde basari saglanmasi pek mümkün degildir. Hazirlanmis olan sanat egitimi programini, istekli olan ögrencilerle bütünlestirecek olan kadro, esnek ve zengin birikime sahip oldugu takdirde basarinin önü açilacaktir. Bu kadroyu yöneten birinci kisi, esnek ve destek saglayan konumunda olmalidir. Iste bu kosullar yerine getirildigi takdirde basari yakalanir ve yapilan isin topluma etkisi hizli olur. Hatta toplum derken yalniz ülke sinirlarinin bütünü degil, bölgesel özelliklere bile dikkat etmek gerekir. Ege'deki bir güzel sanatlar fakültesinin program uygulamasiyla, Karadeniz bölgesindeki fakültenin program uygulamasi farkli olacaktir. Temelde ayni esaslara dayali olmakla beraber bölgesel farkliliklarin ele alinmasi gerekir. Diyelim ki Kayseri'de heykel atölyesinde tasla is yaptirilirken; Bolu ve Kastamonu bölgesinde ise agaca agirlik verilebilmelidir. Yöresel, geleneksel sanatlarimizin dikkate alinmasinda da yarar vardir. Sizin de basta sordugunuz gibi, köy enstitülerinin kurulus amaci buydu. Her bölgeye göre, temelde millî egitimin amaçlarina uygun, Atatürk Ilke ve Inkilaplari dogrultusunda egitim yapmak kosuluyla, bölgesel özellikler devamli gündemde tutuluyordu. Yaparak, yasayarak yani deneyimsel bir egitim-ögretim oldugu zaman basari daha hizli, daha etkili oluyor. Program ne kadar standartlara uygun, çagdas hazirlanmis olursa olsun, her ögrencisinin yapisina uygun uygulama yapilmasi gerekli.

Söz ettiginiz egitimin karsilikli, interaktif bir iletisime dayali oldugunu söyleyebilir miyiz?

Tabii, bes kisilik bir sinifta bes ayri çesit uygulama bile yapilabilir. Kisiye özel uygulama gereksizdir; çünkü insanlar kalip gibi degildir, farklidirlar. Böyle bir uygulama da sadece fiziksel imkânlarla olmaz; egitim kadrosuyla olur. Egitim kadrosu, alinan ögrenciyi, kendi istedigi tarafta gelistirebilir. Bugün bazi egitim kurumlarinda, kisisel atölyelere bagli olan gençler, hocalarini taklit eder durumdadir. Oysa bu, dogru bir yaklasim biçimi degildir. Egitim ve ögretimde her ögrenci, bir ögretmendir. Ögretici kisi de yerine göre, ögrenciden çok sey alir. Bunu yasantimizda deneyimledik, çok sey ögrendik. Ögrenciligin yasi yoktur; besikten mezara insan hep ögrencidir.

Ögretici bir anlamda ögrenme eylemini programlayan, yönlendiren anlamina da gelmiyor mu?

Programlayan, yönlendiren yani esas olarak egitici biçiminde ifade etmek daha dogru olur. Ama bana kalirsa ögrenmek için ille de okul gerekmiyor. Aslinda doga, en büyük ögreticidir. Dogayi gözleyebilme gücü de her insanda vardir.

Onun için aslinda belki özellikle sanat egitiminden konusurken, bunun bir kavrayis, algilama, üretme ve aktarma biçimi oldugunu söyleyebilir miyiz?

Sanat bir algilama, üretme ve aktarma yoluyken bunun biçimlerinin farkli oldugunu söyleyebiliriz. Bir müzisyenin dogadan yararlanisini ele alirsak örnegin, sanatçi, bir rüzgârin esintisinden bir beste yapabilir ya da bir dalganin ritmik sesinden esinlenilerek bir müzik eseri meydana getirebilir. Ressamin algi biçimi ise farklidir, sairinki baska türlüdür. Sanatçi dedigimiz kisiler bunu yaratmiyor aslinda. Oradan yararlanma gücünü kullaniyor ve yeniden yorumluyor.

Diger meslek alanlarina baktigimiz zaman, kisisel iletisimin oldugu ve çalisma motivasyonunun baska yerlerden de kaynaklanabildigi alanlardan söz ediyoruz. Oysa ki sanatin en zor yanlarindan biri, kisinin bireysel motivasyonunun dinamik tutmasiyla ilgilidir. Bunu yakalamak da çok güç bir sey degil mi?

Motivasyon, kisinin dogadan, çevreden, kendi sanat alaninda ürün verenlerin yapitlarindan, müze gibi sanat kurumlarindan yararlanilarak saglanabilir. Kisinin yakin çevresini genisleterek, çevreye en uygun sekilde çemberin merkezinden hareket etmesiyle saglanir. Merkezden hareket edebiliyorsak bu, hep saglikli sonuç verir. Kisi, benligini odak noktasina alarak, çevreden saglikli yaralanabiliyorsa, ürettigi is dengeli ve özgün olur. Egitim ve ögretim programlarinin da buna göre gelistirilmesi gerektigini düsünüyorum.

Ben'i olusturmak ve bunu yaparken sanatçi kisinin öz disiplinini olusturmasi, sanat egitiminin en önemli kriterlerinden birisi degil midir?

Ben'i olusturmak derken, bir seyi unutmamak gerekiyor. Bu, ancak aile içi egitimle; bebeklikten baslayarak egitimle saglanabilir. Ben'i olustururken bencil de olmamali. Yani disa açik, verici olmak anlaminda yardimlasma duygusunu da gelistirmeli. Egitim-ögretim de hem özgün olmali hem o ögrenci gurubunun yasi ne olursa olsun yardimlasma duygularini gelistirici, birlikte is yapabilen, verici kisiler yetistirecek sekilde olmalidir. Egitim, okul sinirlari içinde ögretim programinin saatleri içinde baslar ve biter demek yanlistir. Ögrenme ancak, topraga girince biter. Egitme ise devam eden bir süreçtir. Geçmisteki sanatçilarin islerini örnek almamiz gerekiyor bu noktada. Onlar biraktiklari eserleri ile kusaklari hala egitmeye devam ediyorlar. Sanat, en disiplin gerektiren alanlardan biridir. Disiplin, programli, istekli çalismaktir. Bunlar olmadan zaten basari yakalamak da pek mümkün görünmüyor.

Sanatçinin ben'i bir anlamda digerlerini var etmek için degil midir?

Sanatçinin kendisini güçlü kilmasi, baskalarina, kendisinden sonrakilere katki yapmak içindir. En azindan böyle olmasi gerektigini söyleyebiliriz. Çünkü sanatçinin disiplinli olmasi ve sorumsuz olmamasi gerekir. Kendimden yola çikarak söyle anlatabilirim: Bugün, yas, kurum, akademili ya da alayli gibi kriterler gözetmeden sergilerin hepsine gitmeye çalisiyorum. Yillardir benimsedigim anlayis bu yönde. Sergilerde dikkatli bakmak ilkelerimden biridir. önce dolasirim ve çikarken birkaç tanesi dikkatimi çekiyorsa onlari bir daha yakindan incelerim. Bir sergide diyelim ki otuz tane resim var; o sergiden çiktigim zaman, ertesi günü en az bes tanesini hatirlamam lazim. Hatirlamiyorsam o sergi vasatin da altindadir bence. Ister soyut, ister baska tarzda olsun beni etkileyen birkaç tane resmi seçer, onlardan yararlanmaya çalisirim. Kompozisyonu nasil yapmis, hangi teknikleri kullanmis diye üzerine düsünürüm.

Ayrica bugüne kadar bir sanatçi olarak hep kontrollü, disiplinli, kendine, çevresine ve sanata karsi sorumlu olmam gerektigini düsünmüsümdür.

Bu noktada sanatçinin çevresine örnek olmasi gerekliligi ortaya çikiyor. Siz bu konuda neler söyleyeceksiniz?

Böyle sanatçi olunamayacagina iliskin olarak dile getirdiginiz anlayisin tersini savunanlar da var. Çevresine, ögrencisine karsi bir sorumluluk tasimaya basladiginiz zaman, serbest sanatçi olmasi, bir egitim kurumunda görev yapan bir sanatçi ya da bu isten emekli olmasi fark etmiyor.

Sanat, emekliligi olmayan meslektir. Gerçekten akliniz ve fikriniz, dimaginiz açik oldugu ve eliniz tuttugu sürece, yasam boyu devam edecektir…

Kesinlikle söylediginiz gibi bu ugras yasam boyu sürecek bir meslektir. Belli saatleri de süresi de yoktur. Iste biraz da bu nedenle diger alanlardan daha fazla disiplin gerektirmektedir kimi zaman.

Yillardir bir egitimci ve sanatçi olarak çalismalarini sürdüren Isik Üniversitesi ögretim üyesi Prof. Dr. Ismail Avci ile sanat, yarati ve sanat egitiminin yöntem sorunlari üzerine sohbet ettik.

Köy enstitüsü deneyimini yasamis bir egitimci olarak bugünün üniversitelerinin lisans, ve lisansüstü egitim vermelerinin yani sira toplumsal sanat egitimi konusunda misyon edinmeleri baglaminda nasil bir profile sahip olmalari gerektigini düsünüyorsunuz?

Programlar ve imkânlar ne kadar zengin olursa olsun, onlari uygulayacak egitim-ögretim kadrosu çok önemlidir; çünkü ögrenciye ancak onlar saglikli bir yön verebilir. Üniversitelerdeki fiziki olanaklar ve ögretmen profili iyi olursa, bu kurumlardaki egitim-ögretim de amacina ulasmis olur. Tabii ki birden bire basari elde etmek kolay degildir. Egitimde basari, programli, istekli ve sürekli çalismayi gerektirir. Bu çalismayi saglayacak olan da yöneticidir. Yani en bastaki yönetici ile egitim kadrosu arasinda saglikli bir iletisim için gerekli zeminin olusturulmasi gerekmektedir. Kaliteli üretim kendini göstermeye basladigi zaman, suya atilan bir tas parçasinin yaydigi dalgalar gibi sanat egitimi kurumlari da çevresini etkilemeye baslar. Yakindan uzaga dogru olan etki, en saglikli, en kalici etkidir. Bizim yetistigimiz kurumlarda da egitim-ögretim anlayisi, bu görüse dayaliydi. Yani aydinlanma, etkilesim, yakindan uzaga dogru ölçülü ve kontrollüydü. Ben bu açidan baktigimizda Isik Üniversitesi'nde Süleyman Saim Tekcan'in sanat egitimi konusunda en ideal programlari ve onu uygulayacak kadroyu hazirladigini düsünüyorum.

Sanatçi yetistirirken, diger meslek alanlarinda oldugu gibi, günün belli bir saat araliginda meslegini icra eden insanlar degil, meslegini tüm hayatina ve yasamina geçiren bir kesim söz konusu oluyor. Dolayisiyla aydinlatan, isik veren, o ruhu ve kimligi bütün yasamina yansitabilen insanlar yetistirmekten söz etmiyor muyuz aslinda?

Güzel bir noktaya degindiniz. Bütün basariyi sanat egitimine baglamanin da dogru olmadigi görüsündeyim. Sanat egitimi gereklidir; ama öncelik insan olmaktadir; sanatçi kimlik ise onun ardindan gelir. Kisi önce, “insan sanatçi” olacaktir. Bunun için egitim kurumlarinin en küçügünden en yüksek seviyede olanina kadar yani anaokulundan hatta, ana kucagindan itibaren egitimin esas alinmasi gereklidir. Büyüdükçe sanat egitimine daha çok ihtiyaç duyulacaktir. Egitilmemis insanin sanati arzulama imkâni da azdir. Sanat eserinden zevk alma istegi de ya yoktur ya da daha geç gelisir. Bunun için egitim kurumlarimizin hepsinde bütün bunlar, egitimin içinde verilebilir. Sanat egitiminin yayginlasmasi, ileriki yillarda gelisip, yönetim seviyelerinde görev alacak kisilerin egitim dönemlerinde sanat egitiminden nasibini almis olmalari, sanat egitiminin gelismesine katki yapar.

Üst düzeyde bir konumda olup kitlelere etki yapacak, onlari yönlendirebilecek görevdeki kisilerin sanatla ilgilenmis olmalarinin, sanat etkinliklerinin programli sekilde gelismesini saglayacagi düsüncesindeyim. Bu yasimiza kadar sürekli gördük, deneyimleme olanagi yakaladik. Hangi yönetici sanatla biraz daha yakindan ilgileniyorsa o bölgede sanat faaliyetleri daha olumlu, belirgin biçimde kendini göstermistir. Dolayisiyla topluma etkisi daha fazla olmustur. Bu örnekler, bizim ülkemizle sinirli olmayip insanin bulundugu her yer için geçerlidir. Yaratici kisinin yönlendirmesinin her alana etkisi olacaktir. Sanat alaninda da, sporda da, bilimsel arastirmalar alaninda da bu, böyledir. Yani bilim alanindan gelmis, laboratuvarlarda egitim görmüs, arastirma yapmis bir basbakanin, belli alanlarda etkisinin farkli olacagini düsünüyorum. Yani sanat alaninda kimliklerin toplumla bütünlesmesini saglamak ve buna imkânlar vermenin çok önemli katkilari oldugunu söyleyebiliriz.

Temel sanat egitiminin ve sanatsal yetenegin egitimle biçimlenmesi ve gelistirilmesi noktasinda sanattaki yaratim sürecini bir araç olarak algilayabilir miyiz?

Genel kanidan farkli bir düsüncem var bu konuda; sanatla ilgilenen sanatseverler de ayni ifadeyi sik sik kullaniyorlar. Yaratmak, yaraticilik ya da “sanatçi yaraticidir” gibi ifadelerin çok abartildigini düsünüyorum. Her insan bir seyler yapiyor, üretiyor. Her birey birbirinden farkli oldugu için yapilanlar da farkli oluyor. Ama sonuçta ne kadar farkli sey yaparlarsa yapsinlar, bunlarin hepsi dogada mutlaka vardir. Bu isleri yapan insanlar, biraz daha degisik bakip, dogadan yararlanarak, farkli sekilde biçimlendiriyorlar; iste buna da yorum deniyor. Yorum, yapabildigindir. Insanlar “benim yorumum” ya da baskasinin bir eseri için “onu ne kadar güzel yorumlamis” seklinde ifadeler kullaniyorlar. Oysa baska bir sey yaptigi takdirde kisi, o yorumdan vazgeçmektedir. Yapabildigini yapiyordur insan. Çünkü yapabilecegi ölçü, yaradilisinda vardir veya egitimle bu, gelistirilebilir.

Sanat egitimi için ögrenci, öncelikle istekli ve bu ise gönül vermeyi aklina koymus olmalidir. Program da buna göre toplumun yapisina uygun düzenlenmelidir. Baska toplumlarin yapisina göre oldugu takdirde basari saglanmasi pek mümkün degildir. Hazirlanmis olan sanat egitimi programini, istekli olan ögrencilerle bütünlestirecek olan kadro, esnek ve zengin birikime sahip oldugu takdirde basarinin önü açilacaktir. Bu kadroyu yöneten birinci kisi, esnek ve destek saglayan konumunda olmalidir. Iste bu kosullar yerine getirildigi takdirde basari yakalanir ve yapilan isin topluma etkisi hizli olur. Hatta toplum derken yalniz ülke sinirlarinin bütünü degil, bölgesel özelliklere bile dikkat etmek gerekir. Ege'deki bir güzel sanatlar fakültesinin program uygulamasiyla, Karadeniz bölgesindeki fakültenin program uygulamasi farkli olacaktir. Temelde ayni esaslara dayali olmakla beraber bölgesel farkliliklarin ele alinmasi gerekir. Diyelim ki Kayseri'de heykel atölyesinde tasla is yaptirilirken; Bolu ve Kastamonu bölgesinde ise agaca agirlik verilebilmelidir. Yöresel, geleneksel sanatlarimizin dikkate alinmasinda da yarar vardir. Sizin de basta sordugunuz gibi, köy enstitülerinin kurulus amaci buydu. Her bölgeye göre, temelde millî egitimin amaçlarina uygun, Atatürk Ilke ve Inkilaplari dogrultusunda egitim yapmak kosuluyla, bölgesel özellikler devamli gündemde tutuluyordu. Yaparak, yasayarak yani deneyimsel bir egitim-ögretim oldugu zaman basari daha hizli, daha etkili oluyor. Program ne kadar standartlara uygun, çagdas hazirlanmis olursa olsun, her ögrencisinin yapisina uygun uygulama yapilmasi gerekli.

Söz ettiginiz egitimin karsilikli, interaktif bir iletisime dayali oldugunu söyleyebilir miyiz?

Tabii, bes kisilik bir sinifta bes ayri çesit uygulama bile yapilabilir. Kisiye özel uygulama gereksizdir; çünkü insanlar kalip gibi degildir, farklidirlar. Böyle bir uygulama da sadece fiziksel imkânlarla olmaz; egitim kadrosuyla olur. Egitim kadrosu, alinan ögrenciyi, kendi istedigi tarafta gelistirebilir. Bugün bazi egitim kurumlarinda, kisisel atölyelere bagli olan gençler, hocalarini taklit eder durumdadir. Oysa bu, dogru bir yaklasim biçimi degildir. Egitim ve ögretimde her ögrenci, bir ögretmendir. Ögretici kisi de yerine göre, ögrenciden çok sey alir. Bunu yasantimizda deneyimledik, çok sey ögrendik. Ögrenciligin yasi yoktur; besikten mezara insan hep ögrencidir.

Ögretici bir anlamda ögrenme eylemini programlayan, yönlendiren anlamina da gelmiyor mu?

Programlayan, yönlendiren yani esas olarak egitici biçiminde ifade etmek daha dogru olur. Ama bana kalirsa ögrenmek için ille de okul gerekmiyor. Aslinda doga, en büyük ögreticidir. Dogayi gözleyebilme gücü de her insanda vardir.

Onun için aslinda belki özellikle sanat egitiminden konusurken, bunun bir kavrayis, algilama, üretme ve aktarma biçimi oldugunu söyleyebilir miyiz?

Sanat bir algilama, üretme ve aktarma yoluyken bunun biçimlerinin farkli oldugunu söyleyebiliriz. Bir müzisyenin dogadan yararlanisini ele alirsak örnegin, sanatçi, bir rüzgârin esintisinden bir beste yapabilir ya da bir dalganin ritmik sesinden esinlenilerek bir müzik eseri meydana getirebilir. Ressamin algi biçimi ise farklidir, sairinki baska türlüdür. Sanatçi dedigimiz kisiler bunu yaratmiyor aslinda. Oradan yararlanma gücünü kullaniyor ve yeniden yorumluyor.

Diger meslek alanlarina baktigimiz zaman, kisisel iletisimin oldugu ve çalisma motivasyonunun baska yerlerden de kaynaklanabildigi alanlardan söz ediyoruz. Oysa ki sanatin en zor yanlarindan biri, kisinin bireysel motivasyonunun dinamik tutmasiyla ilgilidir. Bunu yakalamak da çok güç bir sey degil mi?

Motivasyon, kisinin dogadan, çevreden, kendi sanat alaninda ürün verenlerin yapitlarindan, müze gibi sanat kurumlarindan yararlanilarak saglanabilir. Kisinin yakin çevresini genisleterek, çevreye en uygun sekilde çemberin merkezinden hareket etmesiyle saglanir. Merkezden hareket edebiliyorsak bu, hep saglikli sonuç verir. Kisi, benligini odak noktasina alarak, çevreden saglikli yaralanabiliyorsa, ürettigi is dengeli ve özgün olur. Egitim ve ögretim programlarinin da buna göre gelistirilmesi gerektigini düsünüyorum.

Ben'i olusturmak ve bunu yaparken sanatçi kisinin öz disiplinini olusturmasi, sanat egitiminin en önemli kriterlerinden birisi degil midir?

Ben'i olusturmak derken, bir seyi unutmamak gerekiyor. Bu, ancak aile içi egitimle; bebeklikten baslayarak egitimle saglanabilir. Ben'i olustururken bencil de olmamali. Yani disa açik, verici olmak anlaminda yardimlasma duygusunu da gelistirmeli. Egitim-ögretim de hem özgün olmali hem o ögrenci gurubunun yasi ne olursa olsun yardimlasma duygularini gelistirici, birlikte is yapabilen, verici kisiler yetistirecek sekilde olmalidir. Egitim, okul sinirlari içinde ögretim programinin saatleri içinde baslar ve biter demek yanlistir. Ögrenme ancak, topraga girince biter. Egitme ise devam eden bir süreçtir. Geçmisteki sanatçilarin islerini örnek almamiz gerekiyor bu noktada. Onlar biraktiklari eserleri ile kusaklari hala egitmeye devam ediyorlar. Sanat, en disiplin gerektiren alanlardan biridir. Disiplin, programli, istekli çalismaktir. Bunlar olmadan zaten basari yakalamak da pek mümkün görünmüyor.

Sanatçinin ben'i bir anlamda digerlerini var etmek için degil midir?

Sanatçinin kendisini güçlü kilmasi, baskalarina, kendisinden sonrakilere katki yapmak içindir. En azindan böyle olmasi gerektigini söyleyebiliriz. Çünkü sanatçinin disiplinli olmasi ve sorumsuz olmamasi gerekir. Kendimden yola çikarak söyle anlatabilirim: Bugün, yas, kurum, akademili ya da alayli gibi kriterler gözetmeden sergilerin hepsine gitmeye çalisiyorum. Yillardir benimsedigim anlayis bu yönde. Sergilerde dikkatli bakmak ilkelerimden biridir. önce dolasirim ve çikarken birkaç tanesi dikkatimi çekiyorsa onlari bir daha yakindan incelerim. Bir sergide diyelim ki otuz tane resim var; o sergiden çiktigim zaman, ertesi günü en az bes tanesini hatirlamam lazim. Hatirlamiyorsam o sergi vasatin da altindadir bence. Ister soyut, ister baska tarzda olsun beni etkileyen birkaç tane resmi seçer, onlardan yararlanmaya çalisirim. Kompozisyonu nasil yapmis, hangi teknikleri kullanmis diye üzerine düsünürüm.

Ayrica bugüne kadar bir sanatçi olarak hep kontrollü, disiplinli, kendine, çevresine ve sanata karsi sorumlu olmam gerektigini düsünmüsümdür.

Bu noktada sanatçinin çevresine örnek olmasi gerekliligi ortaya çikiyor. Siz bu konuda neler söyleyeceksiniz?

Böyle sanatçi olunamayacagina iliskin olarak dile getirdiginiz anlayisin tersini savunanlar da var. Çevresine, ögrencisine karsi bir sorumluluk tasimaya basladiginiz zaman, serbest sanatçi olmasi, bir egitim kurumunda görev yapan bir sanatçi ya da bu isten emekli olmasi fark etmiyor.

Sanat, emekliligi olmayan meslektir. Gerçekten akliniz ve fikriniz, dimaginiz açik oldugu ve eliniz tuttugu sürece, yasam boyu devam edecektir…

Kesinlikle söylediginiz gibi bu ugras yasam boyu sürecek bir meslektir. Belli saatleri de süresi de yoktur. Iste biraz da bu nedenle diger alanlardan daha fazla disiplin gerektirmektedir kimi zaman. 

Yillardir bir egitimci ve sanatçi olarak çalismalarini sürdüren Isik Üniversitesi ögretim üyesi Prof. Dr. Ismail Avci ile sanat, yarati ve sanat egitiminin yöntem sorunlari üzerine sohbet ettik.

Köy enstitüsü deneyimini yasamis bir egitimci olarak bugünün üniversitelerinin lisans, ve lisansüstü egitim vermelerinin yani sira toplumsal sanat egitimi konusunda misyon edinmeleri baglaminda nasil bir profile sahip olmalari gerektigini düsünüyorsunuz?

Programlar ve imkânlar ne kadar zengin olursa olsun, onlari uygulayacak egitim-ögretim kadrosu çok önemlidir; çünkü ögrenciye ancak onlar saglikli bir yön verebilir. Üniversitelerdeki fiziki olanaklar ve ögretmen profili iyi olursa, bu kurumlardaki egitim-ögretim de amacina ulasmis olur. Tabii ki birden bire basari elde etmek kolay degildir. Egitimde basari, programli, istekli ve sürekli çalismayi gerektirir. Bu çalismayi saglayacak olan da yöneticidir. Yani en bastaki yönetici ile egitim kadrosu arasinda saglikli bir iletisim için gerekli zeminin olusturulmasi gerekmektedir. Kaliteli üretim kendini göstermeye basladigi zaman, suya atilan bir tas parçasinin yaydigi dalgalar gibi sanat egitimi kurumlari da çevresini etkilemeye baslar. Yakindan uzaga dogru olan etki, en saglikli, en kalici etkidir. Bizim yetistigimiz kurumlarda da egitim-ögretim anlayisi, bu görüse dayaliydi. Yani aydinlanma, etkilesim, yakindan uzaga dogru ölçülü ve kontrollüydü. Ben bu açidan baktigimizda Isik Üniversitesi'nde Süleyman Saim Tekcan'in sanat egitimi konusunda en ideal programlari ve onu uygulayacak kadroyu hazirladigini düsünüyorum.

Sanatçi yetistirirken, diger meslek alanlarinda oldugu gibi, günün belli bir saat araliginda meslegini icra eden insanlar degil, meslegini tüm hayatina ve yasamina geçiren bir kesim söz konusu oluyor. Dolayisiyla aydinlatan, isik veren, o ruhu ve kimligi bütün yasamina yansitabilen insanlar yetistirmekten söz etmiyor muyuz aslinda?

Güzel bir noktaya degindiniz. Bütün basariyi sanat egitimine baglamanin da dogru olmadigi görüsündeyim. Sanat egitimi gereklidir; ama öncelik insan olmaktadir; sanatçi kimlik ise onun ardindan gelir. Kisi önce, “insan sanatçi” olacaktir. Bunun için egitim kurumlarinin en küçügünden en yüksek seviyede olanina kadar yani anaokulundan hatta, ana kucagindan itibaren egitimin esas alinmasi gereklidir. Büyüdükçe sanat egitimine daha çok ihtiyaç duyulacaktir. Egitilmemis insanin sanati arzulama imkâni da azdir. Sanat eserinden zevk alma istegi de ya yoktur ya da daha geç gelisir. Bunun için egitim kurumlarimizin hepsinde bütün bunlar, egitimin içinde verilebilir. Sanat egitiminin yayginlasmasi, ileriki yillarda gelisip, yönetim seviyelerinde görev alacak kisilerin egitim dönemlerinde sanat egitiminden nasibini almis olmalari, sanat egitiminin gelismesine katki yapar.

Üst düzeyde bir konumda olup kitlelere etki yapacak, onlari yönlendirebilecek görevdeki kisilerin sanatla ilgilenmis olmalarinin, sanat etkinliklerinin programli sekilde gelismesini saglayacagi düsüncesindeyim. Bu yasimiza kadar sürekli gördük, deneyimleme olanagi yakaladik. Hangi yönetici sanatla biraz daha yakindan ilgileniyorsa o bölgede sanat faaliyetleri daha olumlu, belirgin biçimde kendini göstermistir. Dolayisiyla topluma etkisi daha fazla olmustur. Bu örnekler, bizim ülkemizle sinirli olmayip insanin bulundugu her yer için geçerlidir. Yaratici kisinin yönlendirmesinin her alana etkisi olacaktir. Sanat alaninda da, sporda da, bilimsel arastirmalar alaninda da bu, böyledir. Yani bilim alanindan gelmis, laboratuvarlarda egitim görmüs, arastirma yapmis bir basbakanin, belli alanlarda etkisinin farkli olacagini düsünüyorum. Yani sanat alaninda kimliklerin toplumla bütünlesmesini saglamak ve buna imkânlar vermenin çok önemli katkilari oldugunu söyleyebiliriz.

Temel sanat egitiminin ve sanatsal yetenegin egitimle biçimlenmesi ve gelistirilmesi noktasinda sanattaki yaratim sürecini bir araç olarak algilayabilir miyiz?

Genel kanidan farkli bir düsüncem var bu konuda; sanatla ilgilenen sanatseverler de ayni ifadeyi sik sik kullaniyorlar. Yaratmak, yaraticilik ya da “sanatçi yaraticidir” gibi ifadelerin çok abartildigini düsünüyorum. Her insan bir seyler yapiyor, üretiyor. Her birey birbirinden farkli oldugu için yapilanlar da farkli oluyor. Ama sonuçta ne kadar farkli sey yaparlarsa yapsinlar, bunlarin hepsi dogada mutlaka vardir. Bu isleri yapan insanlar, biraz daha degisik bakip, dogadan yararlanarak, farkli sekilde biçimlendiriyorlar; iste buna da yorum deniyor. Yorum, yapabildigindir. Insanlar “benim yorumum” ya da baskasinin bir eseri için “onu ne kadar güzel yorumlamis” seklinde ifadeler kullaniyorlar. Oysa baska bir sey yaptigi takdirde kisi, o yorumdan vazgeçmektedir. Yapabildigini yapiyordur insan. Çünkü yapabilecegi ölçü, yaradilisinda vardir veya egitimle bu, gelistirilebilir.

Sanat egitimi için ögrenci, öncelikle istekli ve bu ise gönül vermeyi aklina koymus olmalidir. Program da buna göre toplumun yapisina uygun düzenlenmelidir. Baska toplumlarin yapisina göre oldugu takdirde basari saglanmasi pek mümkün degildir. Hazirlanmis olan sanat egitimi programini, istekli olan ögrencilerle bütünlestirecek olan kadro, esnek ve zengin birikime sahip oldugu takdirde basarinin önü açilacaktir. Bu kadroyu yöneten birinci kisi, esnek ve destek saglayan konumunda olmalidir. Iste bu kosullar yerine getirildigi takdirde basari yakalanir ve yapilan isin topluma etkisi hizli olur. Hatta toplum derken yalniz ülke sinirlarinin bütünü degil, bölgesel özelliklere bile dikkat etmek gerekir. Ege'deki bir güzel sanatlar fakültesinin program uygulamasiyla, Karadeniz bölgesindeki fakültenin program uygulamasi farkli olacaktir. Temelde ayni esaslara dayali olmakla beraber bölgesel farkliliklarin ele alinmasi gerekir. Diyelim ki Kayseri'de heykel atölyesinde tasla is yaptirilirken; Bolu ve Kastamonu bölgesinde ise agaca agirlik verilebilmelidir. Yöresel, geleneksel sanatlarimizin dikkate alinmasinda da yarar vardir. Sizin de basta sordugunuz gibi, köy enstitülerinin kurulus amaci buydu. Her bölgeye göre, temelde millî egitimin amaçlarina uygun, Atatürk Ilke ve Inkilaplari dogrultusunda egitim yapmak kosuluyla, bölgesel özellikler devamli gündemde tutuluyordu. Yaparak, yasayarak yani deneyimsel bir egitim-ögretim oldugu zaman basari daha hizli, daha etkili oluyor. Program ne kadar standartlara uygun, çagdas hazirlanmis olursa olsun, her ögrencisinin yapisina uygun uygulama yapilmasi gerekli.

Söz ettiginiz egitimin karsilikli, interaktif bir iletisime dayali oldugunu söyleyebilir miyiz?

Tabii, bes kisilik bir sinifta bes ayri çesit uygulama bile yapilabilir. Kisiye özel uygulama gereksizdir; çünkü insanlar kalip gibi degildir, farklidirlar. Böyle bir uygulama da sadece fiziksel imkânlarla olmaz; egitim kadrosuyla olur. Egitim kadrosu, alinan ögrenciyi, kendi istedigi tarafta gelistirebilir. Bugün bazi egitim kurumlarinda, kisisel atölyelere bagli olan gençler, hocalarini taklit eder durumdadir. Oysa bu, dogru bir yaklasim biçimi degildir. Egitim ve ögretimde her ögrenci, bir ögretmendir. Ögretici kisi de yerine göre, ögrenciden çok sey alir. Bunu yasantimizda deneyimledik, çok sey ögrendik. Ögrenciligin yasi yoktur; besikten mezara insan hep ögrencidir.

Ögretici bir anlamda ögrenme eylemini programlayan, yönlendiren anlamina da gelmiyor mu?

Programlayan, yönlendiren yani esas olarak egitici biçiminde ifade etmek daha dogru olur. Ama bana kalirsa ögrenmek için ille de okul gerekmiyor. Aslinda doga, en büyük ögreticidir. Dogayi gözleyebilme gücü de her insanda vardir.

Onun için aslinda belki özellikle sanat egitiminden konusurken, bunun bir kavrayis, algilama, üretme ve aktarma biçimi oldugunu söyleyebilir miyiz?

Sanat bir algilama, üretme ve aktarma yoluyken bunun biçimlerinin farkli oldugunu söyleyebiliriz. Bir müzisyenin dogadan yararlanisini ele alirsak örnegin, sanatçi, bir rüzgârin esintisinden bir beste yapabilir ya da bir dalganin ritmik sesinden esinlenilerek bir müzik eseri meydana getirebilir. Ressamin algi biçimi ise farklidir, sairinki baska türlüdür. Sanatçi dedigimiz kisiler bunu yaratmiyor aslinda. Oradan yararlanma gücünü kullaniyor ve yeniden yorumluyor.

Diger meslek alanlarina baktigimiz zaman, kisisel iletisimin oldugu ve çalisma motivasyonunun baska yerlerden de kaynaklanabildigi alanlardan söz ediyoruz. Oysa ki sanatin en zor yanlarindan biri, kisinin bireysel motivasyonunun dinamik tutmasiyla ilgilidir. Bunu yakalamak da çok güç bir sey degil mi?

Motivasyon, kisinin dogadan, çevreden, kendi sanat alaninda ürün verenlerin yapitlarindan, müze gibi sanat kurumlarindan yararlanilarak saglanabilir. Kisinin yakin çevresini genisleterek, çevreye en uygun sekilde çemberin merkezinden hareket etmesiyle saglanir. Merkezden hareket edebiliyorsak bu, hep saglikli sonuç verir. Kisi, benligini odak noktasina alarak, çevreden saglikli yaralanabiliyorsa, ürettigi is dengeli ve özgün olur. Egitim ve ögretim programlarinin da buna göre gelistirilmesi gerektigini düsünüyorum.

Ben'i olusturmak ve bunu yaparken sanatçi kisinin öz disiplinini olusturmasi, sanat egitiminin en önemli kriterlerinden birisi degil midir?

Ben'i olusturmak derken, bir seyi unutmamak gerekiyor. Bu, ancak aile içi egitimle; bebeklikten baslayarak egitimle saglanabilir. Ben'i olustururken bencil de olmamali. Yani disa açik, verici olmak anlaminda yardimlasma duygusunu da gelistirmeli. Egitim-ögretim de hem özgün olmali hem o ögrenci gurubunun yasi ne olursa olsun yardimlasma duygularini gelistirici, birlikte is yapabilen, verici kisiler yetistirecek sekilde olmalidir. Egitim, okul sinirlari içinde ögretim programinin saatleri içinde baslar ve biter demek yanlistir. Ögrenme ancak, topraga girince biter. Egitme ise devam eden bir süreçtir. Geçmisteki sanatçilarin islerini örnek almamiz gerekiyor bu noktada. Onlar biraktiklari eserleri ile kusaklari hala egitmeye devam ediyorlar. Sanat, en disiplin gerektiren alanlardan biridir. Disiplin, programli, istekli çalismaktir. Bunlar olmadan zaten basari yakalamak da pek mümkün görünmüyor.

Sanatçinin ben'i bir anlamda digerlerini var etmek için degil midir?

Sanatçinin kendisini güçlü kilmasi, baskalarina, kendisinden sonrakilere katki yapmak içindir. En azindan böyle olmasi gerektigini söyleyebiliriz. Çünkü sanatçinin disiplinli olmasi ve sorumsuz olmamasi gerekir. Kendimden yola çikarak söyle anlatabilirim: Bugün, yas, kurum, akademili ya da alayli gibi kriterler gözetmeden sergilerin hepsine gitmeye çalisiyorum. Yillardir benimsedigim anlayis bu yönde. Sergilerde dikkatli bakmak ilkelerimden biridir. önce dolasirim ve çikarken birkaç tanesi dikkatimi çekiyorsa onlari bir daha yakindan incelerim. Bir sergide diyelim ki otuz tane resim var; o sergiden çiktigim zaman, ertesi günü en az bes tanesini hatirlamam lazim. Hatirlamiyorsam o sergi vasatin da altindadir bence. Ister soyut, ister baska tarzda olsun beni etkileyen birkaç tane resmi seçer, onlardan yararlanmaya çalisirim. Kompozisyonu nasil yapmis, hangi teknikleri kullanmis diye üzerine düsünürüm.

Ayrica bugüne kadar bir sanatçi olarak hep kontrollü, disiplinli, kendine, çevresine ve sanata karsi sorumlu olmam gerektigini düsünmüsümdür.

Bu noktada sanatçinin çevresine örnek olmasi gerekliligi ortaya çikiyor. Siz bu konuda neler söyleyeceksiniz?

Böyle sanatçi olunamayacagina iliskin olarak dile getirdiginiz anlayisin tersini savunanlar da var. Çevresine, ögrencisine karsi bir sorumluluk tasimaya basladiginiz zaman, serbest sanatçi olmasi, bir egitim kurumunda görev yapan bir sanatçi ya da bu isten emekli olmasi fark etmiyor.

Sanat, emekliligi olmayan meslektir. Gerçekten akliniz ve fikriniz, dimaginiz açik oldugu ve eliniz tuttugu sürece, yasam boyu devam edecektir…

Kesinlikle söylediginiz gibi bu ugras yasam boyu sürecek bir meslektir. Belli saatleri de süresi de yoktur. Iste biraz da bu nedenle diger alanlardan daha fazla disiplin gerektirmektedir kimi zaman.

Yillardir bir egitimci ve sanatçi olarak çalismalarini sürdüren Isik Üniversitesi ögretim üyesi Prof. Dr. Ismail Avci ile sanat, yarati ve sanat egitiminin yöntem sorunlari üzerine sohbet ettik.

Köy enstitüsü deneyimini yasamis bir egitimci olarak bugünün üniversitelerinin lisans, ve lisansüstü egitim vermelerinin yani sira toplumsal sanat egitimi konusunda misyon edinmeleri baglaminda nasil bir profile sahip olmalari gerektigini düsünüyorsunuz?

Programlar ve imkânlar ne kadar zengin olursa olsun, onlari uygulayacak egitim-ögretim kadrosu çok önemlidir; çünkü ögrenciye ancak onlar saglikli bir yön verebilir. Üniversitelerdeki fiziki olanaklar ve ögretmen profili iyi olursa, bu kurumlardaki egitim-ögretim de amacina ulasmis olur. Tabii ki birden bire basari elde etmek kolay degildir. Egitimde basari, programli, istekli ve sürekli çalismayi gerektirir. Bu çalismayi saglayacak olan da yöneticidir. Yani en bastaki yönetici ile egitim kadrosu arasinda saglikli bir iletisim için gerekli zeminin olusturulmasi gerekmektedir. Kaliteli üretim kendini göstermeye basladigi zaman, suya atilan bir tas parçasinin yaydigi dalgalar gibi sanat egitimi kurumlari da çevresini etkilemeye baslar. Yakindan uzaga dogru olan etki, en saglikli, en kalici etkidir. Bizim yetistigimiz kurumlarda da egitim-ögretim anlayisi, bu görüse dayaliydi. Yani aydinlanma, etkilesim, yakindan uzaga dogru ölçülü ve kontrollüydü. Ben bu açidan baktigimizda Isik Üniversitesi'nde Süleyman Saim Tekcan'in sanat egitimi konusunda en ideal programlari ve onu uygulayacak kadroyu hazirladigini düsünüyorum.

Sanatçi yetistirirken, diger meslek alanlarinda oldugu gibi, günün belli bir saat araliginda meslegini icra eden insanlar degil, meslegini tüm hayatina ve yasamina geçiren bir kesim söz konusu oluyor. Dolayisiyla aydinlatan, isik veren, o ruhu ve kimligi bütün yasamina yansitabilen insanlar yetistirmekten söz etmiyor muyuz aslinda?

Güzel bir noktaya degindiniz. Bütün basariyi sanat egitimine baglamanin da dogru olmadigi görüsündeyim. Sanat egitimi gereklidir; ama öncelik insan olmaktadir; sanatçi kimlik ise onun ardindan gelir. Kisi önce, “insan sanatçi” olacaktir. Bunun için egitim kurumlarinin en küçügünden en yüksek seviyede olanina kadar yani anaokulundan hatta, ana kucagindan itibaren egitimin esas alinmasi gereklidir. Büyüdükçe sanat egitimine daha çok ihtiyaç duyulacaktir. Egitilmemis insanin sanati arzulama imkâni da azdir. Sanat eserinden zevk alma istegi de ya yoktur ya da daha geç gelisir. Bunun için egitim kurumlarimizin hepsinde bütün bunlar, egitimin içinde verilebilir. Sanat egitiminin yayginlasmasi, ileriki yillarda gelisip, yönetim seviyelerinde görev alacak kisilerin egitim dönemlerinde sanat egitiminden nasibini almis olmalari, sanat egitiminin gelismesine katki yapar.

Üst düzeyde bir konumda olup kitlelere etki yapacak, onlari yönlendirebilecek görevdeki kisilerin sanatla ilgilenmis olmalarinin, sanat etkinliklerinin programli sekilde gelismesini saglayacagi düsüncesindeyim. Bu yasimiza kadar sürekli gördük, deneyimleme olanagi yakaladik. Hangi yönetici sanatla biraz daha yakindan ilgileniyorsa o bölgede sanat faaliyetleri daha olumlu, belirgin biçimde kendini göstermistir. Dolayisiyla topluma etkisi daha fazla olmustur. Bu örnekler, bizim ülkemizle sinirli olmayip insanin bulundugu her yer için geçerlidir. Yaratici kisinin yönlendirmesinin her alana etkisi olacaktir. Sanat alaninda da, sporda da, bilimsel arastirmalar alaninda da bu, böyledir. Yani bilim alanindan gelmis, laboratuvarlarda egitim görmüs, arastirma yapmis bir basbakanin, belli alanlarda etkisinin farkli olacagini düsünüyorum. Yani sanat alaninda kimliklerin toplumla bütünlesmesini saglamak ve buna imkânlar vermenin çok önemli katkilari oldugunu söyleyebiliriz.

Temel sanat egitiminin ve sanatsal yetenegin egitimle biçimlenmesi ve gelistirilmesi noktasinda sanattaki yaratim sürecini bir araç olarak algilayabilir miyiz?

Genel kanidan farkli bir düsüncem var bu konuda; sanatla ilgilenen sanatseverler de ayni ifadeyi sik sik kullaniyorlar. Yaratmak, yaraticilik ya da “sanatçi yaraticidir” gibi ifadelerin çok abartildigini düsünüyorum. Her insan bir seyler yapiyor, üretiyor. Her birey birbirinden farkli oldugu için yapilanlar da farkli oluyor. Ama sonuçta ne kadar farkli sey yaparlarsa yapsinlar, bunlarin hepsi dogada mutlaka vardir. Bu isleri yapan insanlar, biraz daha degisik bakip, dogadan yararlanarak, farkli sekilde biçimlendiriyorlar; iste buna da yorum deniyor. Yorum, yapabildigindir. Insanlar “benim yorumum” ya da baskasinin bir eseri için “onu ne kadar güzel yorumlamis” seklinde ifadeler kullaniyorlar. Oysa baska bir sey yaptigi takdirde kisi, o yorumdan vazgeçmektedir. Yapabildigini yapiyordur insan. Çünkü yapabilecegi ölçü, yaradilisinda vardir veya egitimle bu, gelistirilebilir.

Sanat egitimi için ögrenci, öncelikle istekli ve bu ise gönül vermeyi aklina koymus olmalidir. Program da buna göre toplumun yapisina uygun düzenlenmelidir. Baska toplumlarin yapisina göre oldugu takdirde basari saglanmasi pek mümkün degildir. Hazirlanmis olan sanat egitimi programini, istekli olan ögrencilerle bütünlestirecek olan kadro, esnek ve zengin birikime sahip oldugu takdirde basarinin önü açilacaktir. Bu kadroyu yöneten birinci kisi, esnek ve destek saglayan konumunda olmalidir. Iste bu kosullar yerine getirildigi takdirde basari yakalanir ve yapilan isin topluma etkisi hizli olur. Hatta toplum derken yalniz ülke sinirlarinin bütünü degil, bölgesel özelliklere bile dikkat etmek gerekir. Ege'deki bir güzel sanatlar fakültesinin program uygulamasiyla, Karadeniz bölgesindeki fakültenin program uygulamasi farkli olacaktir. Temelde ayni esaslara dayali olmakla beraber bölgesel farkliliklarin ele alinmasi gerekir. Diyelim ki Kayseri'de heykel atölyesinde tasla is yaptirilirken; Bolu ve Kastamonu bölgesinde ise agaca agirlik verilebilmelidir. Yöresel, geleneksel sanatlarimizin dikkate alinmasinda da yarar vardir. Sizin de basta sordugunuz gibi, köy enstitülerinin kurulus amaci buydu. Her bölgeye göre, temelde millî egitimin amaçlarina uygun, Atatürk Ilke ve Inkilaplari dogrultusunda egitim yapmak kosuluyla, bölgesel özellikler devamli gündemde tutuluyordu. Yaparak, yasayarak yani deneyimsel bir egitim-ögretim oldugu zaman basari daha hizli, daha etkili oluyor. Program ne kadar standartlara uygun, çagdas hazirlanmis olursa olsun, her ögrencisinin yapisina uygun uygulama yapilmasi gerekli.

Söz ettiginiz egitimin karsilikli, interaktif bir iletisime dayali oldugunu söyleyebilir miyiz?

Tabii, bes kisilik bir sinifta bes ayri çesit uygulama bile yapilabilir. Kisiye özel uygulama gereksizdir; çünkü insanlar kalip gibi degildir, farklidirlar. Böyle bir uygulama da sadece fiziksel imkânlarla olmaz; egitim kadrosuyla olur. Egitim kadrosu, alinan ögrenciyi, kendi istedigi tarafta gelistirebilir. Bugün bazi egitim kurumlarinda, kisisel atölyelere bagli olan gençler, hocalarini taklit eder durumdadir. Oysa bu, dogru bir yaklasim biçimi degildir. Egitim ve ögretimde her ögrenci, bir ögretmendir. Ögretici kisi de yerine göre, ögrenciden çok sey alir. Bunu yasantimizda deneyimledik, çok sey ögrendik. Ögrenciligin yasi yoktur; besikten mezara insan hep ögrencidir.

Ögretici bir anlamda ögrenme eylemini programlayan, yönlendiren anlamina da gelmiyor mu?

Programlayan, yönlendiren yani esas olarak egitici biçiminde ifade etmek daha dogru olur. Ama bana kalirsa ögrenmek için ille de okul gerekmiyor. Aslinda doga, en büyük ögreticidir. Dogayi gözleyebilme gücü de her insanda vardir.

Onun için aslinda belki özellikle sanat egitiminden konusurken, bunun bir kavrayis, algilama, üretme ve aktarma biçimi oldugunu söyleyebilir miyiz?

Sanat bir algilama, üretme ve aktarma yoluyken bunun biçimlerinin farkli oldugunu söyleyebiliriz. Bir müzisyenin dogadan yararlanisini ele alirsak örnegin, sanatçi, bir rüzgârin esintisinden bir beste yapabilir ya da bir dalganin ritmik sesinden esinlenilerek bir müzik eseri meydana getirebilir. Ressamin algi biçimi ise farklidir, sairinki baska türlüdür. Sanatçi dedigimiz kisiler bunu yaratmiyor aslinda. Oradan yararlanma gücünü kullaniyor ve yeniden yorumluyor.

Diger meslek alanlarina baktigimiz zaman, kisisel iletisimin oldugu ve çalisma motivasyonunun baska yerlerden de kaynaklanabildigi alanlardan söz ediyoruz. Oysa ki sanatin en zor yanlarindan biri, kisinin bireysel motivasyonunun dinamik tutmasiyla ilgilidir. Bunu yakalamak da çok güç bir sey degil mi?

Motivasyon, kisinin dogadan, çevreden, kendi sanat alaninda ürün verenlerin yapitlarindan, müze gibi sanat kurumlarindan yararlanilarak saglanabilir. Kisinin yakin çevresini genisleterek, çevreye en uygun sekilde çemberin merkezinden hareket etmesiyle saglanir. Merkezden hareket edebiliyorsak bu, hep saglikli sonuç verir. Kisi, benligini odak noktasina alarak, çevreden saglikli yaralanabiliyorsa, ürettigi is dengeli ve özgün olur. Egitim ve ögretim programlarinin da buna göre gelistirilmesi gerektigini düsünüyorum.

Ben'i olusturmak ve bunu yaparken sanatçi kisinin öz disiplinini olusturmasi, sanat egitiminin en önemli kriterlerinden birisi degil midir?

Ben'i olusturmak derken, bir seyi unutmamak gerekiyor. Bu, ancak aile içi egitimle; bebeklikten baslayarak egitimle saglanabilir. Ben'i olustururken bencil de olmamali. Yani disa açik, verici olmak anlaminda yardimlasma duygusunu da gelistirmeli. Egitim-ögretim de hem özgün olmali hem o ögrenci gurubunun yasi ne olursa olsun yardimlasma duygularini gelistirici, birlikte is yapabilen, verici kisiler yetistirecek sekilde olmalidir. Egitim, okul sinirlari içinde ögretim programinin saatleri içinde baslar ve biter demek yanlistir. Ögrenme ancak, topraga girince biter. Egitme ise devam eden bir süreçtir. Geçmisteki sanatçilarin islerini örnek almamiz gerekiyor bu noktada. Onlar biraktiklari eserleri ile kusaklari hala egitmeye devam ediyorlar. Sanat, en disiplin gerektiren alanlardan biridir. Disiplin, programli, istekli çalismaktir. Bunlar olmadan zaten basari yakalamak da pek mümkün görünmüyor.

Sanatçinin ben'i bir anlamda digerlerini var etmek için degil midir?

Sanatçinin kendisini güçlü kilmasi, baskalarina, kendisinden sonrakilere katki yapmak içindir. En azindan böyle olmasi gerektigini söyleyebiliriz. Çünkü sanatçinin disiplinli olmasi ve sorumsuz olmamasi gerekir. Kendimden yola çikarak söyle anlatabilirim: Bugün, yas, kurum, akademili ya da alayli gibi kriterler gözetmeden sergilerin hepsine gitmeye çalisiyorum. Yillardir benimsedigim anlayis bu yönde. Sergilerde dikkatli bakmak ilkelerimden biridir. önce dolasirim ve çikarken birkaç tanesi dikkatimi çekiyorsa onlari bir daha yakindan incelerim. Bir sergide diyelim ki otuz tane resim var; o sergiden çiktigim zaman, ertesi günü en az bes tanesini hatirlamam lazim. Hatirlamiyorsam o sergi vasatin da altindadir bence. Ister soyut, ister baska tarzda olsun beni etkileyen birkaç tane resmi seçer, onlardan yararlanmaya çalisirim. Kompozisyonu nasil yapmis, hangi teknikleri kullanmis diye üzerine düsünürüm.

Ayrica bugüne kadar bir sanatçi olarak hep kontrollü, disiplinli, kendine, çevresine ve sanata karsi sorumlu olmam gerektigini düsünmüsümdür.

Bu noktada sanatçinin çevresine örnek olmasi gerekliligi ortaya çikiyor. Siz bu konuda neler söyleyeceksiniz?

Böyle sanatçi olunamayacagina iliskin olarak dile getirdiginiz anlayisin tersini savunanlar da var. Çevresine, ögrencisine karsi bir sorumluluk tasimaya basladiginiz zaman, serbest sanatçi olmasi, bir egitim kurumunda görev yapan bir sanatçi ya da bu isten emekli olmasi fark etmiyor.

Sanat, emekliligi olmayan meslektir. Gerçekten akliniz ve fikriniz, dimaginiz açik oldugu ve eliniz tuttugu sürece, yasam boyu devam edecektir…

Kesinlikle söylediginiz gibi bu ugras yasam boyu sürecek bir meslektir. Belli saatleri de süresi de yoktur. Iste biraz da bu nedenle diger alanlardan daha fazla disiplin gerektirmektedir kimi zaman.

Yillardir bir egitimci ve sanatçi olarak çalismalarini sürdüren Isik Üniversitesi ögretim üyesi Prof. Dr. Ismail Avci ile sanat, yarati ve sanat egitiminin yöntem sorunlari üzerine sohbet ettik.

Köy enstitüsü deneyimini yasamis bir egitimci olarak bugünün üniversitelerinin lisans, ve lisansüstü egitim vermelerinin yani sira toplumsal sanat egitimi konusunda misyon edinmeleri baglaminda nasil bir profile sahip olmalari gerektigini düsünüyorsunuz?

Programlar ve imkânlar ne kadar zengin olursa olsun, onlari uygulayacak egitim-ögretim kadrosu çok önemlidir; çünkü ögrenciye ancak onlar saglikli bir yön verebilir. Üniversitelerdeki fiziki olanaklar ve ögretmen profili iyi olursa, bu kurumlardaki egitim-ögretim de amacina ulasmis olur. Tabii ki birden bire basari elde etmek kolay degildir. Egitimde basari, programli, istekli ve sürekli çalismayi gerektirir. Bu çalismayi saglayacak olan da yöneticidir. Yani en bastaki yönetici ile egitim kadrosu arasinda saglikli bir iletisim için gerekli zeminin olusturulmasi gerekmektedir. Kaliteli üretim kendini göstermeye basladigi zaman, suya atilan bir tas parçasinin yaydigi dalgalar gibi sanat egitimi kurumlari da çevresini etkilemeye baslar. Yakindan uzaga dogru olan etki, en saglikli, en kalici etkidir. Bizim yetistigimiz kurumlarda da egitim-ögretim anlayisi, bu görüse dayaliydi. Yani aydinlanma, etkilesim, yakindan uzaga dogru ölçülü ve kontrollüydü. Ben bu açidan baktigimizda Isik Üniversitesi'nde Süleyman Saim Tekcan'in sanat egitimi konusunda en ideal programlari ve onu uygulayacak kadroyu hazirladigini düsünüyorum.

Sanatçi yetistirirken, diger meslek alanlarinda oldugu gibi, günün belli bir saat araliginda meslegini icra eden insanlar degil, meslegini tüm hayatina ve yasamina geçiren bir kesim söz konusu oluyor. Dolayisiyla aydinlatan, isik veren, o ruhu ve kimligi bütün yasamina yansitabilen insanlar yetistirmekten söz etmiyor muyuz aslinda?

Güzel bir noktaya degindiniz. Bütün basariyi sanat egitimine baglamanin da dogru olmadigi görüsündeyim. Sanat egitimi gereklidir; ama öncelik insan olmaktadir; sanatçi kimlik ise onun ardindan gelir. Kisi önce, “insan sanatçi” olacaktir. Bunun için egitim kurumlarinin en küçügünden en yüksek seviyede olanina kadar yani anaokulundan hatta, ana kucagindan itibaren egitimin esas alinmasi gereklidir. Büyüdükçe sanat egitimine daha çok ihtiyaç duyulacaktir. Egitilmemis insanin sanati arzulama imkâni da azdir. Sanat eserinden zevk alma istegi de ya yoktur ya da daha geç gelisir. Bunun için egitim kurumlarimizin hepsinde bütün bunlar, egitimin içinde verilebilir. Sanat egitiminin yayginlasmasi, ileriki yillarda gelisip, yönetim seviyelerinde görev alacak kisilerin egitim dönemlerinde sanat egitiminden nasibini almis olmalari, sanat egitiminin gelismesine katki yapar.

Üst düzeyde bir konumda olup kitlelere etki yapacak, onlari yönlendirebilecek görevdeki kisilerin sanatla ilgilenmis olmalarinin, sanat etkinliklerinin programli sekilde gelismesini saglayacagi düsüncesindeyim. Bu yasimiza kadar sürekli gördük, deneyimleme olanagi yakaladik. Hangi yönetici sanatla biraz daha yakindan ilgileniyorsa o bölgede sanat faaliyetleri daha olumlu, belirgin biçimde kendini göstermistir. Dolayisiyla topluma etkisi daha fazla olmustur. Bu örnekler, bizim ülkemizle sinirli olmayip insanin bulundugu her yer için geçerlidir. Yaratici kisinin yönlendirmesinin her alana etkisi olacaktir. Sanat alaninda da, sporda da, bilimsel arastirmalar alaninda da bu, böyledir. Yani bilim alanindan gelmis, laboratuvarlarda egitim görmüs, arastirma yapmis bir basbakanin, belli alanlarda etkisinin farkli olacagini düsünüyorum. Yani sanat alaninda kimliklerin toplumla bütünlesmesini saglamak ve buna imkânlar vermenin çok önemli katkilari oldugunu söyleyebiliriz.

Temel sanat egitiminin ve sanatsal yetenegin egitimle biçimlenmesi ve gelistirilmesi noktasinda sanattaki yaratim sürecini bir araç olarak algilayabilir miyiz?

Genel kanidan farkli bir düsüncem var bu konuda; sanatla ilgilenen sanatseverler de ayni ifadeyi sik sik kullaniyorlar. Yaratmak, yaraticilik ya da “sanatçi yaraticidir” gibi ifadelerin çok abartildigini düsünüyorum. Her insan bir seyler yapiyor, üretiyor. Her birey birbirinden farkli oldugu için yapilanlar da farkli oluyor. Ama sonuçta ne kadar farkli sey yaparlarsa yapsinlar, bunlarin hepsi dogada mutlaka vardir. Bu isleri yapan insanlar, biraz daha degisik bakip, dogadan yararlanarak, farkli sekilde biçimlendiriyorlar; iste buna da yorum deniyor. Yorum, yapabildigindir. Insanlar “benim yorumum” ya da baskasinin bir eseri için “onu ne kadar güzel yorumlamis” seklinde ifadeler kullaniyorlar. Oysa baska bir sey yaptigi takdirde kisi, o yorumdan vazgeçmektedir. Yapabildigini yapiyordur insan. Çünkü yapabilecegi ölçü, yaradilisinda vardir veya egitimle bu, gelistirilebilir.

Sanat egitimi için ögrenci, öncelikle istekli ve bu ise gönül vermeyi aklina koymus olmalidir. Program da buna göre toplumun yapisina uygun düzenlenmelidir. Baska toplumlarin yapisina göre oldugu takdirde basari saglanmasi pek mümkün degildir. Hazirlanmis olan sanat egitimi programini, istekli olan ögrencilerle bütünlestirecek olan kadro, esnek ve zengin birikime sahip oldugu takdirde basarinin önü açilacaktir. Bu kadroyu yöneten birinci kisi, esnek ve destek saglayan konumunda olmalidir. Iste bu kosullar yerine getirildigi takdirde basari yakalanir ve yapilan isin topluma etkisi hizli olur. Hatta toplum derken yalniz ülke sinirlarinin bütünü degil, bölgesel özelliklere bile dikkat etmek gerekir. Ege'deki bir güzel sanatlar fakültesinin program uygulamasiyla, Karadeniz bölgesindeki fakültenin program uygulamasi farkli olacaktir. Temelde ayni esaslara dayali olmakla beraber bölgesel farkliliklarin ele alinmasi gerekir. Diyelim ki Kayseri'de heykel atölyesinde tasla is yaptirilirken; Bolu ve Kastamonu bölgesinde ise agaca agirlik verilebilmelidir. Yöresel, geleneksel sanatlarimizin dikkate alinmasinda da yarar vardir. Sizin de basta sordugunuz gibi, köy enstitülerinin kurulus amaci buydu. Her bölgeye göre, temelde millî egitimin amaçlarina uygun, Atatürk Ilke ve Inkilaplari dogrultusunda egitim yapmak kosuluyla, bölgesel özellikler devamli gündemde tutuluyordu. Yaparak, yasayarak yani deneyimsel bir egitim-ögretim oldugu zaman basari daha hizli, daha etkili oluyor. Program ne kadar standartlara uygun, çagdas hazirlanmis olursa olsun, her ögrencisinin yapisina uygun uygulama yapilmasi gerekli.

Söz ettiginiz egitimin karsilikli, interaktif bir iletisime dayali oldugunu söyleyebilir miyiz?

Tabii, bes kisilik bir sinifta bes ayri çesit uygulama bile yapilabilir. Kisiye özel uygulama gereksizdir; çünkü insanlar kalip gibi degildir, farklidirlar. Böyle bir uygulama da sadece fiziksel imkânlarla olmaz; egitim kadrosuyla olur. Egitim kadrosu, alinan ögrenciyi, kendi istedigi tarafta gelistirebilir. Bugün bazi egitim kurumlarinda, kisisel atölyelere bagli olan gençler, hocalarini taklit eder durumdadir. Oysa bu, dogru bir yaklasim biçimi degildir. Egitim ve ögretimde her ögrenci, bir ögretmendir. Ögretici kisi de yerine göre, ögrenciden çok sey alir. Bunu yasantimizda deneyimledik, çok sey ögrendik. Ögrenciligin yasi yoktur; besikten mezara insan hep ögrencidir.

Ögretici bir anlamda ögrenme eylemini programlayan, yönlendiren anlamina da gelmiyor mu?

Programlayan, yönlendiren yani esas olarak egitici biçiminde ifade etmek daha dogru olur. Ama bana kalirsa ögrenmek için ille de okul gerekmiyor. Aslinda doga, en büyük ögreticidir. Dogayi gözleyebilme gücü de her insanda vardir.

Onun için aslinda belki özellikle sanat egitiminden konusurken, bunun bir kavrayis, algilama, üretme ve aktarma biçimi oldugunu söyleyebilir miyiz?

Sanat bir algilama, üretme ve aktarma yoluyken bunun biçimlerinin farkli oldugunu söyleyebiliriz. Bir müzisyenin dogadan yararlanisini ele alirsak örnegin, sanatçi, bir rüzgârin esintisinden bir beste yapabilir ya da bir dalganin ritmik sesinden esinlenilerek bir müzik eseri meydana getirebilir. Ressamin algi biçimi ise farklidir, sairinki baska türlüdür. Sanatçi dedigimiz kisiler bunu yaratmiyor aslinda. Oradan yararlanma gücünü kullaniyor ve yeniden yorumluyor.

Diger meslek alanlarina baktigimiz zaman, kisisel iletisimin oldugu ve çalisma motivasyonunun baska yerlerden de kaynaklanabildigi alanlardan söz ediyoruz. Oysa ki sanatin en zor yanlarindan biri, kisinin bireysel motivasyonunun dinamik tutmasiyla ilgilidir. Bunu yakalamak da çok güç bir sey degil mi?

Motivasyon, kisinin dogadan, çevreden, kendi sanat alaninda ürün verenlerin yapitlarindan, müze gibi sanat kurumlarindan yararlanilarak saglanabilir. Kisinin yakin çevresini genisleterek, çevreye en uygun sekilde çemberin merkezinden hareket etmesiyle saglanir. Merkezden hareket edebiliyorsak bu, hep saglikli sonuç verir. Kisi, benligini odak noktasina alarak, çevreden saglikli yaralanabiliyorsa, ürettigi is dengeli ve özgün olur. Egitim ve ögretim programlarinin da buna göre gelistirilmesi gerektigini düsünüyorum.

Ben'i olusturmak ve bunu yaparken sanatçi kisinin öz disiplinini olusturmasi, sanat egitiminin en önemli kriterlerinden birisi degil midir?

Ben'i olusturmak derken, bir seyi unutmamak gerekiyor. Bu, ancak aile içi egitimle; bebeklikten baslayarak egitimle saglanabilir. Ben'i olustururken bencil de olmamali. Yani disa açik, verici olmak anlaminda yardimlasma duygusunu da gelistirmeli. Egitim-ögretim de hem özgün olmali hem o ögrenci gurubunun yasi ne olursa olsun yardimlasma duygularini gelistirici, birlikte is yapabilen, verici kisiler yetistirecek sekilde olmalidir. Egitim, okul sinirlari içinde ögretim programinin saatleri içinde baslar ve biter demek yanlistir. Ögrenme ancak, topraga girince biter. Egitme ise devam eden bir süreçtir. Geçmisteki sanatçilarin islerini örnek almamiz gerekiyor bu noktada. Onlar biraktiklari eserleri ile kusaklari hala egitmeye devam ediyorlar. Sanat, en disiplin gerektiren alanlardan biridir. Disiplin, programli, istekli çalismaktir. Bunlar olmadan zaten basari yakalamak da pek mümkün görünmüyor.

Sanatçinin ben'i bir anlamda digerlerini var etmek için degil midir?

Sanatçinin kendisini güçlü kilmasi, baskalarina, kendisinden sonrakilere katki yapmak içindir. En azindan böyle olmasi gerektigini söyleyebiliriz. Çünkü sanatçinin disiplinli olmasi ve sorumsuz olmamasi gerekir. Kendimden yola çikarak söyle anlatabilirim: Bugün, yas, kurum, akademili ya da alayli gibi kriterler gözetmeden sergilerin hepsine gitmeye çalisiyorum. Yillardir benimsedigim anlayis bu yönde. Sergilerde dikkatli bakmak ilkelerimden biridir. önce dolasirim ve çikarken birkaç tanesi dikkatimi çekiyorsa onlari bir daha yakindan incelerim. Bir sergide diyelim ki otuz tane resim var; o sergiden çiktigim zaman, ertesi günü en az bes tanesini hatirlamam lazim. Hatirlamiyorsam o sergi vasatin da altindadir bence. Ister soyut, ister baska tarzda olsun beni etkileyen birkaç tane resmi seçer, onlardan yararlanmaya çalisirim. Kompozisyonu nasil yapmis, hangi teknikleri kullanmis diye üzerine düsünürüm.

Ayrica bugüne kadar bir sanatçi olarak hep kontrollü, disiplinli, kendine, çevresine ve sanata karsi sorumlu olmam gerektigini düsünmüsümdür.

Bu noktada sanatçinin çevresine örnek olmasi gerekliligi ortaya çikiyor. Siz bu konuda neler söyleyeceksiniz?

Böyle sanatçi olunamayacagina iliskin olarak dile getirdiginiz anlayisin tersini savunanlar da var. Çevresine, ögrencisine karsi bir sorumluluk tasimaya basladiginiz zaman, serbest sanatçi olmasi, bir egitim kurumunda görev yapan bir sanatçi ya da bu isten emekli olmasi fark etmiyor.

Sanat, emekliligi olmayan meslektir. Gerçekten akliniz ve fikriniz, dimaginiz açik oldugu ve eliniz tuttugu sürece, yasam boyu devam edecektir…

Kesinlikle söylediginiz gibi bu ugras yasam boyu sürecek bir meslektir. Belli saatleri de süresi de yoktur. Iste biraz da bu nedenle diger alanlardan daha fazla disiplin gerektirmektedir kimi zaman.

Yillardir bir egitimci ve sanatçi olarak çalismalarini sürdüren Isik Üniversitesi ögretim üyesi Prof. Dr. Ismail Avci ile sanat, yarati ve sanat egitiminin yöntem sorunlari üzerine sohbet ettik.

Köy enstitüsü deneyimini yasamis bir egitimci olarak bugünün üniversitelerinin lisans, ve lisansüstü egitim vermelerinin yani sira toplumsal sanat egitimi konusunda misyon edinmeleri baglaminda nasil bir profile sahip olmalari gerektigini düsünüyorsunuz?

Programlar ve imkânlar ne kadar zengin olursa olsun, onlari uygulayacak egitim-ögretim kadrosu çok önemlidir; çünkü ögrenciye ancak onlar saglikli bir yön verebilir. Üniversitelerdeki fiziki olanaklar ve ögretmen profili iyi olursa, bu kurumlardaki egitim-ögretim de amacina ulasmis olur. Tabii ki birden bire basari elde etmek kolay degildir. Egitimde basari, programli, istekli ve sürekli çalismayi gerektirir. Bu çalismayi saglayacak olan da yöneticidir. Yani en bastaki yönetici ile egitim kadrosu arasinda saglikli bir iletisim için gerekli zeminin olusturulmasi gerekmektedir. Kaliteli üretim kendini göstermeye basladigi zaman, suya atilan bir tas parçasinin yaydigi dalgalar gibi sanat egitimi kurumlari da çevresini etkilemeye baslar. Yakindan uzaga dogru olan etki, en saglikli, en kalici etkidir. Bizim yetistigimiz kurumlarda da egitim-ögretim anlayisi, bu görüse dayaliydi. Yani aydinlanma, etkilesim, yakindan uzaga dogru ölçülü ve kontrollüydü. Ben bu açidan baktigimizda Isik Üniversitesi'nde Süleyman Saim Tekcan'in sanat egitimi konusunda en ideal programlari ve onu uygulayacak kadroyu hazirladigini düsünüyorum.

Sanatçi yetistirirken, diger meslek alanlarinda oldugu gibi, günün belli bir saat araliginda meslegini icra eden insanlar degil, meslegini tüm hayatina ve yasamina geçiren bir kesim söz konusu oluyor. Dolayisiyla aydinlatan, isik veren, o ruhu ve kimligi bütün yasamina yansitabilen insanlar yetistirmekten söz etmiyor muyuz aslinda?

Güzel bir noktaya degindiniz. Bütün basariyi sanat egitimine baglamanin da dogru olmadigi görüsündeyim. Sanat egitimi gereklidir; ama öncelik insan olmaktadir; sanatçi kimlik ise onun ardindan gelir. Kisi önce, “insan sanatçi” olacaktir. Bunun için egitim kurumlarinin en küçügünden en yüksek seviyede olanina kadar yani anaokulundan hatta, ana kucagindan itibaren egitimin esas alinmasi gereklidir. Büyüdükçe sanat egitimine daha çok ihtiyaç duyulacaktir. Egitilmemis insanin sanati arzulama imkâni da azdir. Sanat eserinden zevk alma istegi de ya yoktur ya da daha geç gelisir. Bunun için egitim kurumlarimizin hepsinde bütün bunlar, egitimin içinde verilebilir. Sanat egitiminin yayginlasmasi, ileriki yillarda gelisip, yönetim seviyelerinde görev alacak kisilerin egitim dönemlerinde sanat egitiminden nasibini almis olmalari, sanat egitiminin gelismesine katki yapar.

Üst düzeyde bir konumda olup kitlelere etki yapacak, onlari yönlendirebilecek görevdeki kisilerin sanatla ilgilenmis olmalarinin, sanat etkinliklerinin programli sekilde gelismesini saglayacagi düsüncesindeyim. Bu yasimiza kadar sürekli gördük, deneyimleme olanagi yakaladik. Hangi yönetici sanatla biraz daha yakindan ilgileniyorsa o bölgede sanat faaliyetleri daha olumlu, belirgin biçimde kendini göstermistir. Dolayisiyla topluma etkisi daha fazla olmustur. Bu örnekler, bizim ülkemizle sinirli olmayip insanin bulundugu her yer için geçerlidir. Yaratici kisinin yönlendirmesinin her alana etkisi olacaktir. Sanat alaninda da, sporda da, bilimsel arastirmalar alaninda da bu, böyledir. Yani bilim alanindan gelmis, laboratuvarlarda egitim görmüs, arastirma yapmis bir basbakanin, belli alanlarda etkisinin farkli olacagini düsünüyorum. Yani sanat alaninda kimliklerin toplumla bütünlesmesini saglamak ve buna imkânlar vermenin çok önemli katkilari oldugunu söyleyebiliriz.

Temel sanat egitiminin ve sanatsal yetenegin egitimle biçimlenmesi ve gelistirilmesi noktasinda sanattaki yaratim sürecini bir araç olarak algilayabilir miyiz?

Genel kanidan farkli bir düsüncem var bu konuda; sanatla ilgilenen sanatseverler de ayni ifadeyi sik sik kullaniyorlar. Yaratmak, yaraticilik ya da “sanatçi yaraticidir” gibi ifadelerin çok abartildigini düsünüyorum. Her insan bir seyler yapiyor, üretiyor. Her birey birbirinden farkli oldugu için yapilanlar da farkli oluyor. Ama sonuçta ne kadar farkli sey yaparlarsa yapsinlar, bunlarin hepsi dogada mutlaka vardir. Bu isleri yapan insanlar, biraz daha degisik bakip, dogadan yararlanarak, farkli sekilde biçimlendiriyorlar; iste buna da yorum deniyor. Yorum, yapabildigindir. Insanlar “benim yorumum” ya da baskasinin bir eseri için “onu ne kadar güzel yorumlamis” seklinde ifadeler kullaniyorlar. Oysa baska bir sey yaptigi takdirde kisi, o yorumdan vazgeçmektedir. Yapabildigini yapiyordur insan. Çünkü yapabilecegi ölçü, yaradilisinda vardir veya egitimle bu, gelistirilebilir.

Sanat egitimi için ögrenci, öncelikle istekli ve bu ise gönül vermeyi aklina koymus olmalidir. Program da buna göre toplumun yapisina uygun düzenlenmelidir. Baska toplumlarin yapisina göre oldugu takdirde basari saglanmasi pek mümkün degildir. Hazirlanmis olan sanat egitimi programini, istekli olan ögrencilerle bütünlestirecek olan kadro, esnek ve zengin birikime sahip oldugu takdirde basarinin önü açilacaktir. Bu kadroyu yöneten birinci kisi, esnek ve destek saglayan konumunda olmalidir. Iste bu kosullar yerine getirildigi takdirde basari yakalanir ve yapilan isin topluma etkisi hizli olur. Hatta toplum derken yalniz ülke sinirlarinin bütünü degil, bölgesel özelliklere bile dikkat etmek gerekir. Ege'deki bir güzel sanatlar fakültesinin program uygulamasiyla, Karadeniz bölgesindeki fakültenin program uygulamasi farkli olacaktir. Temelde ayni esaslara dayali olmakla beraber bölgesel farkliliklarin ele alinmasi gerekir. Diyelim ki Kayseri'de heykel atölyesinde tasla is yaptirilirken; Bolu ve Kastamonu bölgesinde ise agaca agirlik verilebilmelidir. Yöresel, geleneksel sanatlarimizin dikkate alinmasinda da yarar vardir. Sizin de basta sordugunuz gibi, köy enstitülerinin kurulus amaci buydu. Her bölgeye göre, temelde millî egitimin amaçlarina uygun, Atatürk Ilke ve Inkilaplari dogrultusunda egitim yapmak kosuluyla, bölgesel özellikler devamli gündemde tutuluyordu. Yaparak, yasayarak yani deneyimsel bir egitim-ögretim oldugu zaman basari daha hizli, daha etkili oluyor. Program ne kadar standartlara uygun, çagdas hazirlanmis olursa olsun, her ögrencisinin yapisina uygun uygulama yapilmasi gerekli.

Söz ettiginiz egitimin karsilikli, interaktif bir iletisime dayali oldugunu söyleyebilir miyiz?

Tabii, bes kisilik bir sinifta bes ayri çesit uygulama bile yapilabilir. Kisiye özel uygulama gereksizdir; çünkü insanlar kalip gibi degildir, farklidirlar. Böyle bir uygulama da sadece fiziksel imkânlarla olmaz; egitim kadrosuyla olur. Egitim kadrosu, alinan ögrenciyi, kendi istedigi tarafta gelistirebilir. Bugün bazi egitim kurumlarinda, kisisel atölyelere bagli olan gençler, hocalarini taklit eder durumdadir. Oysa bu, dogru bir yaklasim biçimi degildir. Egitim ve ögretimde her ögrenci, bir ögretmendir. Ögretici kisi de yerine göre, ögrenciden çok sey alir. Bunu yasantimizda deneyimledik, çok sey ögrendik. Ögrenciligin yasi yoktur; besikten mezara insan hep ögrencidir.

Ögretici bir anlamda ögrenme eylemini programlayan, yönlendiren anlamina da gelmiyor mu?

Programlayan, yönlendiren yani esas olarak egitici biçiminde ifade etmek daha dogru olur. Ama bana kalirsa ögrenmek için ille de okul gerekmiyor. Aslinda doga, en büyük ögreticidir. Dogayi gözleyebilme gücü de her insanda vardir.

Onun için aslinda belki özellikle sanat egitiminden konusurken, bunun bir kavrayis, algilama, üretme ve aktarma biçimi oldugunu söyleyebilir miyiz?

Sanat bir algilama, üretme ve aktarma yoluyken bunun biçimlerinin farkli oldugunu söyleyebiliriz. Bir müzisyenin dogadan yararlanisini ele alirsak örnegin, sanatçi, bir rüzgârin esintisinden bir beste yapabilir ya da bir dalganin ritmik sesinden esinlenilerek bir müzik eseri meydana getirebilir. Ressamin algi biçimi ise farklidir, sairinki baska türlüdür. Sanatçi dedigimiz kisiler bunu yaratmiyor aslinda. Oradan yararlanma gücünü kullaniyor ve yeniden yorumluyor.

Diger meslek alanlarina baktigimiz zaman, kisisel iletisimin oldugu ve çalisma motivasyonunun baska yerlerden de kaynaklanabildigi alanlardan söz ediyoruz. Oysa ki sanatin en zor yanlarindan biri, kisinin bireysel motivasyonunun dinamik tutmasiyla ilgilidir. Bunu yakalamak da çok güç bir sey degil mi?

Motivasyon, kisinin dogadan, çevreden, kendi sanat alaninda ürün verenlerin yapitlarindan, müze gibi sanat kurumlarindan yararlanilarak saglanabilir. Kisinin yakin çevresini genisleterek, çevreye en uygun sekilde çemberin merkezinden hareket etmesiyle saglanir. Merkezden hareket edebiliyorsak bu, hep saglikli sonuç verir. Kisi, benligini odak noktasina alarak, çevreden saglikli yaralanabiliyorsa, ürettigi is dengeli ve özgün olur. Egitim ve ögretim programlarinin da buna göre gelistirilmesi gerektigini düsünüyorum.

Ben'i olusturmak ve bunu yaparken sanatçi kisinin öz disiplinini olusturmasi, sanat egitiminin en önemli kriterlerinden birisi degil midir?

Ben'i olusturmak derken, bir seyi unutmamak gerekiyor. Bu, ancak aile içi egitimle; bebeklikten baslayarak egitimle saglanabilir. Ben'i olustururken bencil de olmamali. Yani disa açik, verici olmak anlaminda yardimlasma duygusunu da gelistirmeli. Egitim-ögretim de hem özgün olmali hem o ögrenci gurubunun yasi ne olursa olsun yardimlasma duygularini gelistirici, birlikte is yapabilen, verici kisiler yetistirecek sekilde olmalidir. Egitim, okul sinirlari içinde ögretim programinin saatleri içinde baslar ve biter demek yanlistir. Ögrenme ancak, topraga girince biter. Egitme ise devam eden bir süreçtir. Geçmisteki sanatçilarin islerini örnek almamiz gerekiyor bu noktada. Onlar biraktiklari eserleri ile kusaklari hala egitmeye devam ediyorlar. Sanat, en disiplin gerektiren alanlardan biridir. Disiplin, programli, istekli çalismaktir. Bunlar olmadan zaten basari yakalamak da pek mümkün görünmüyor.

Sanatçinin ben'i bir anlamda digerlerini var etmek için degil midir?

Sanatçinin kendisini güçlü kilmasi, baskalarina, kendisinden sonrakilere katki yapmak içindir. En azindan böyle olmasi gerektigini söyleyebiliriz. Çünkü sanatçinin disiplinli olmasi ve sorumsuz olmamasi gerekir. Kendimden yola çikarak söyle anlatabilirim: Bugün, yas, kurum, akademili ya da alayli gibi kriterler gözetmeden sergilerin hepsine gitmeye çalisiyorum. Yillardir benimsedigim anlayis bu yönde. Sergilerde dikkatli bakmak ilkelerimden biridir. önce dolasirim ve çikarken birkaç tanesi dikkatimi çekiyorsa onlari bir daha yakindan incelerim. Bir sergide diyelim ki otuz tane resim var; o sergiden çiktigim zaman, ertesi günü en az bes tanesini hatirlamam lazim. Hatirlamiyorsam o sergi vasatin da altindadir bence. Ister soyut, ister baska tarzda olsun beni etkileyen birkaç tane resmi seçer, onlardan yararlanmaya çalisirim. Kompozisyonu nasil yapmis, hangi teknikleri kullanmis diye üzerine düsünürüm.

Ayrica bugüne kadar bir sanatçi olarak hep kontrollü, disiplinli, kendine, çevresine ve sanata karsi sorumlu olmam gerektigini düsünmüsümdür.

Bu noktada sanatçinin çevresine örnek olmasi gerekliligi ortaya çikiyor. Siz bu konuda neler söyleyeceksiniz?

Böyle sanatçi olunamayacagina iliskin olarak dile getirdiginiz anlayisin tersini savunanlar da var. Çevresine, ögrencisine karsi bir sorumluluk tasimaya basladiginiz zaman, serbest sanatçi olmasi, bir egitim kurumunda görev yapan bir sanatçi ya da bu isten emekli olmasi fark etmiyor.

Sanat, emekliligi olmayan meslektir. Gerçekten akliniz ve fikriniz, dimaginiz açik oldugu ve eliniz tuttugu sürece, yasam boyu devam edecektir…

Kesinlikle söylediginiz gibi bu ugras yasam boyu sürecek bir meslektir. Belli saatleri de süresi de yoktur. Iste biraz da bu nedenle diger alanlardan daha fazla disiplin gerektirmektedir kimi zaman.

Yillardir bir egitimci ve sanatçi olarak çalismalarini sürdüren Isik Üniversitesi ögretim üyesi Prof. Dr. Ismail Avci ile sanat, yarati ve sanat egitiminin yöntem sorunlari üzerine sohbet ettik.

Köy enstitüsü deneyimini yasamis bir egitimci olarak bugünün üniversitelerinin lisans, ve lisansüstü egitim vermelerinin yani sira toplumsal sanat egitimi konusunda misyon edinmeleri baglaminda nasil bir profile sahip olmalari gerektigini düsünüyorsunuz?

Programlar ve imkânlar ne kadar zengin olursa olsun, onlari uygulayacak egitim-ögretim kadrosu çok önemlidir; çünkü ögrenciye ancak onlar saglikli bir yön verebilir. Üniversitelerdeki fiziki olanaklar ve ögretmen profili iyi olursa, bu kurumlardaki egitim-ögretim de amacina ulasmis olur. Tabii ki birden bire basari elde etmek kolay degildir. Egitimde basari, programli, istekli ve sürekli çalismayi gerektirir. Bu çalismayi saglayacak olan da yöneticidir. Yani en bastaki yönetici ile egitim kadrosu arasinda saglikli bir iletisim için gerekli zeminin olusturulmasi gerekmektedir. Kaliteli üretim kendini göstermeye basladigi zaman, suya atilan bir tas parçasinin yaydigi dalgalar gibi sanat egitimi kurumlari da çevresini etkilemeye baslar. Yakindan uzaga dogru olan etki, en saglikli, en kalici etkidir. Bizim yetistigimiz kurumlarda da egitim-ögretim anlayisi, bu görüse dayaliydi. Yani aydinlanma, etkilesim, yakindan uzaga dogru ölçülü ve kontrollüydü. Ben bu açidan baktigimizda Isik Üniversitesi'nde Süleyman Saim Tekcan'in sanat egitimi konusunda en ideal programlari ve onu uygulayacak kadroyu hazirladigini düsünüyorum.

Sanatçi yetistirirken, diger meslek alanlarinda oldugu gibi, günün belli bir saat araliginda meslegini icra eden insanlar degil, meslegini tüm hayatina ve yasamina geçiren bir kesim söz konusu oluyor. Dolayisiyla aydinlatan, isik veren, o ruhu ve kimligi bütün yasamina yansitabilen insanlar yetistirmekten söz etmiyor muyuz aslinda?

Güzel bir noktaya degindiniz. Bütün basariyi sanat egitimine baglamanin da dogru olmadigi görüsündeyim. Sanat egitimi gereklidir; ama öncelik insan olmaktadir; sanatçi kimlik ise onun ardindan gelir. Kisi önce, “insan sanatçi” olacaktir. Bunun için egitim kurumlarinin en küçügünden en yüksek seviyede olanina kadar yani anaokulundan hatta, ana kucagindan itibaren egitimin esas alinmasi gereklidir. Büyüdükçe sanat egitimine daha çok ihtiyaç duyulacaktir. Egitilmemis insanin sanati arzulama imkâni da azdir. Sanat eserinden zevk alma istegi de ya yoktur ya da daha geç gelisir. Bunun için egitim kurumlarimizin hepsinde bütün bunlar, egitimin içinde verilebilir. Sanat egitiminin yayginlasmasi, ileriki yillarda gelisip, yönetim seviyelerinde görev alacak kisilerin egitim dönemlerinde sanat egitiminden nasibini almis olmalari, sanat egitiminin gelismesine katki yapar.

Üst düzeyde bir konumda olup kitlelere etki yapacak, onlari yönlendirebilecek görevdeki kisilerin sanatla ilgilenmis olmalarinin, sanat etkinliklerinin programli sekilde gelismesini saglayacagi düsüncesindeyim. Bu yasimiza kadar sürekli gördük, deneyimleme olanagi yakaladik. Hangi yönetici sanatla biraz daha yakindan ilgileniyorsa o bölgede sanat faaliyetleri daha olumlu, belirgin biçimde kendini göstermistir. Dolayisiyla topluma etkisi daha fazla olmustur. Bu örnekler, bizim ülkemizle sinirli olmayip insanin bulundugu her yer için geçerlidir. Yaratici kisinin yönlendirmesinin her alana etkisi olacaktir. Sanat alaninda da, sporda da, bilimsel arastirmalar alaninda da bu, böyledir. Yani bilim alanindan gelmis, laboratuvarlarda egitim görmüs, arastirma yapmis bir basbakanin, belli alanlarda etkisinin farkli olacagini düsünüyorum. Yani sanat alaninda kimliklerin toplumla bütünlesmesini saglamak ve buna imkânlar vermenin çok önemli katkilari oldugunu söyleyebiliriz.

Temel sanat egitiminin ve sanatsal yetenegin egitimle biçimlenmesi ve gelistirilmesi noktasinda sanattaki yaratim sürecini bir araç olarak algilayabilir miyiz?

Genel kanidan farkli bir düsüncem var bu konuda; sanatla ilgilenen sanatseverler de ayni ifadeyi sik sik kullaniyorlar. Yaratmak, yaraticilik ya da “sanatçi yaraticidir” gibi ifadelerin çok abartildigini düsünüyorum. Her insan bir seyler yapiyor, üretiyor. Her birey birbirinden farkli oldugu için yapilanlar da farkli oluyor. Ama sonuçta ne kadar farkli sey yaparlarsa yapsinlar, bunlarin hepsi dogada mutlaka vardir. Bu isleri yapan insanlar, biraz daha degisik bakip, dogadan yararlanarak, farkli sekilde biçimlendiriyorlar; iste buna da yorum deniyor. Yorum, yapabildigindir. Insanlar “benim yorumum” ya da baskasinin bir eseri için “onu ne kadar güzel yorumlamis” seklinde ifadeler kullaniyorlar. Oysa baska bir sey yaptigi takdirde kisi, o yorumdan vazgeçmektedir. Yapabildigini yapiyordur insan. Çünkü yapabilecegi ölçü, yaradilisinda vardir veya egitimle bu, gelistirilebilir.

Sanat egitimi için ögrenci, öncelikle istekli ve bu ise gönül vermeyi aklina koymus olmalidir. Program da buna göre toplumun yapisina uygun düzenlenmelidir. Baska toplumlarin yapisina göre oldugu takdirde basari saglanmasi pek mümkün degildir. Hazirlanmis olan sanat egitimi programini, istekli olan ögrencilerle bütünlestirecek olan kadro, esnek ve zengin birikime sahip oldugu takdirde basarinin önü açilacaktir. Bu kadroyu yöneten birinci kisi, esnek ve destek saglayan konumunda olmalidir. Iste bu kosullar yerine getirildigi takdirde basari yakalanir ve yapilan isin topluma etkisi hizli olur. Hatta toplum derken yalniz ülke sinirlarinin bütünü degil, bölgesel özelliklere bile dikkat etmek gerekir. Ege'deki bir güzel sanatlar fakültesinin program uygulamasiyla, Karadeniz bölgesindeki fakültenin program uygulamasi farkli olacaktir. Temelde ayni esaslara dayali olmakla beraber bölgesel farkliliklarin ele alinmasi gerekir. Diyelim ki Kayseri'de heykel atölyesinde tasla is yaptirilirken; Bolu ve Kastamonu bölgesinde ise agaca agirlik verilebilmelidir. Yöresel, geleneksel sanatlarimizin dikkate alinmasinda da yarar vardir. Sizin de basta sordugunuz gibi, köy enstitülerinin kurulus amaci buydu. Her bölgeye göre, temelde millî egitimin amaçlarina uygun, Atatürk Ilke ve Inkilaplari dogrultusunda egitim yapmak kosuluyla, bölgesel özellikler devamli gündemde tutuluyordu. Yaparak, yasayarak yani deneyimsel bir egitim-ögretim oldugu zaman basari daha hizli, daha etkili oluyor. Program ne kadar standartlara uygun, çagdas hazirlanmis olursa olsun, her ögrencisinin yapisina uygun uygulama yapilmasi gerekli.

Söz ettiginiz egitimin karsilikli, interaktif bir iletisime dayali oldugunu söyleyebilir miyiz?

Tabii, bes kisilik bir sinifta bes ayri çesit uygulama bile yapilabilir. Kisiye özel uygulama gereksizdir; çünkü insanlar kalip gibi degildir, farklidirlar. Böyle bir uygulama da sadece fiziksel imkânlarla olmaz; egitim kadrosuyla olur. Egitim kadrosu, alinan ögrenciyi, kendi istedigi tarafta gelistirebilir. Bugün bazi egitim kurumlarinda, kisisel atölyelere bagli olan gençler, hocalarini taklit eder durumdadir. Oysa bu, dogru bir yaklasim biçimi degildir. Egitim ve ögretimde her ögrenci, bir ögretmendir. Ögretici kisi de yerine göre, ögrenciden çok sey alir. Bunu yasantimizda deneyimledik, çok sey ögrendik. Ögrenciligin yasi yoktur; besikten mezara insan hep ögrencidir.

Ögretici bir anlamda ögrenme eylemini programlayan, yönlendiren anlamina da gelmiyor mu?

Programlayan, yönlendiren yani esas olarak egitici biçiminde ifade etmek daha dogru olur. Ama bana kalirsa ögrenmek için ille de okul gerekmiyor. Aslinda doga, en büyük ögreticidir. Dogayi gözleyebilme gücü de her insanda vardir.

Onun için aslinda belki özellikle sanat egitiminden konusurken, bunun bir kavrayis, algilama, üretme ve aktarma biçimi oldugunu söyleyebilir miyiz?

Sanat bir algilama, üretme ve aktarma yoluyken bunun biçimlerinin farkli oldugunu söyleyebiliriz. Bir müzisyenin dogadan yararlanisini ele alirsak örnegin, sanatçi, bir rüzgârin esintisinden bir beste yapabilir ya da bir dalganin ritmik sesinden esinlenilerek bir müzik eseri meydana getirebilir. Ressamin algi biçimi ise farklidir, sairinki baska türlüdür. Sanatçi dedigimiz kisiler bunu yaratmiyor aslinda. Oradan yararlanma gücünü kullaniyor ve yeniden yorumluyor.

Diger meslek alanlarina baktigimiz zaman, kisisel iletisimin oldugu ve çalisma motivasyonunun baska yerlerden de kaynaklanabildigi alanlardan söz ediyoruz. Oysa ki sanatin en zor yanlarindan biri, kisinin bireysel motivasyonunun dinamik tutmasiyla ilgilidir. Bunu yakalamak da çok güç bir sey degil mi?

Motivasyon, kisinin dogadan, çevreden, kendi sanat alaninda ürün verenlerin yapitlarindan, müze gibi sanat kurumlarindan yararlanilarak saglanabilir. Kisinin yakin çevresini genisleterek, çevreye en uygun sekilde çemberin merkezinden hareket etmesiyle saglanir. Merkezden hareket edebiliyorsak bu, hep saglikli sonuç verir. Kisi, benligini odak noktasina alarak, çevreden saglikli yaralanabiliyorsa, ürettigi is dengeli ve özgün olur. Egitim ve ögretim programlarinin da buna göre gelistirilmesi gerektigini düsünüyorum.

Ben'i olusturmak ve bunu yaparken sanatçi kisinin öz disiplinini olusturmasi, sanat egitiminin en önemli kriterlerinden birisi degil midir?

Ben'i olusturmak derken, bir seyi unutmamak gerekiyor. Bu, ancak aile içi egitimle; bebeklikten baslayarak egitimle saglanabilir. Ben'i olustururken bencil de olmamali. Yani disa açik, verici olmak anlaminda yardimlasma duygusunu da gelistirmeli. Egitim-ögretim de hem özgün olmali hem o ögrenci gurubunun yasi ne olursa olsun yardimlasma duygularini gelistirici, birlikte is yapabilen, verici kisiler yetistirecek sekilde olmalidir. Egitim, okul sinirlari içinde ögretim programinin saatleri içinde baslar ve biter demek yanlistir. Ögrenme ancak, topraga girince biter. Egitme ise devam eden bir süreçtir. Geçmisteki sanatçilarin islerini örnek almamiz gerekiyor bu noktada. Onlar biraktiklari eserleri ile kusaklari hala egitmeye devam ediyorlar. Sanat, en disiplin gerektiren alanlardan biridir. Disiplin, programli, istekli çalismaktir. Bunlar olmadan zaten basari yakalamak da pek mümkün görünmüyor.

Sanatçinin ben'i bir anlamda digerlerini var etmek için degil midir?

Sanatçinin kendisini güçlü kilmasi, baskalarina, kendisinden sonrakilere katki yapmak içindir. En azindan böyle olmasi gerektigini söyleyebiliriz. Çünkü sanatçinin disiplinli olmasi ve sorumsuz olmamasi gerekir. Kendimden yola çikarak söyle anlatabilirim: Bugün, yas, kurum, akademili ya da alayli gibi kriterler gözetmeden sergilerin hepsine gitmeye çalisiyorum. Yillardir benimsedigim anlayis bu yönde. Sergilerde dikkatli bakmak ilkelerimden biridir. önce dolasirim ve çikarken birkaç tanesi dikkatimi çekiyorsa onlari bir daha yakindan incelerim. Bir sergide diyelim ki otuz tane resim var; o sergiden çiktigim zaman, ertesi günü en az bes tanesini hatirlamam lazim. Hatirlamiyorsam o sergi vasatin da altindadir bence. Ister soyut, ister baska tarzda olsun beni etkileyen birkaç tane resmi seçer, onlardan yararlanmaya çalisirim. Kompozisyonu nasil yapmis, hangi teknikleri kullanmis diye üzerine düsünürüm.

Ayrica bugüne kadar bir sanatçi olarak hep kontrollü, disiplinli, kendine, çevresine ve sanata karsi sorumlu olmam gerektigini düsünmüsümdür.

Bu noktada sanatçinin çevresine örnek olmasi gerekliligi ortaya çikiyor. Siz bu konuda neler söyleyeceksiniz?

Böyle sanatçi olunamayacagina iliskin olarak dile getirdiginiz anlayisin tersini savunanlar da var. Çevresine, ögrencisine karsi bir sorumluluk tasimaya basladiginiz zaman, serbest sanatçi olmasi, bir egitim kurumunda görev yapan bir sanatçi ya da bu isten emekli olmasi fark etmiyor.

Sanat, emekliligi olmayan meslektir. Gerçekten akliniz ve fikriniz, dimaginiz açik oldugu ve eliniz tuttugu sürece, yasam boyu devam edecektir…

Kesinlikle söylediginiz gibi bu ugras yasam boyu sürecek bir meslektir. Belli saatleri de süresi de yoktur. Iste biraz da bu nedenle diger alanlardan daha fazla disiplin gerektirmektedir kimi zaman. 

Yillardir bir egitimci ve sanatçi olarak çalismalarini sürdüren Isik Üniversitesi ögretim üyesi Prof. Dr. Ismail Avci ile sanat, yarati ve sanat egitiminin yöntem sorunlari üzerine sohbet ettik.

Köy enstitüsü deneyimini yasamis bir egitimci olarak bugünün üniversitelerinin lisans, ve lisansüstü egitim vermelerinin yani sira toplumsal sanat egitimi konusunda misyon edinmeleri baglaminda nasil bir profile sahip olmalari gerektigini düsünüyorsunuz?

Programlar ve imkânlar ne kadar zengin olursa olsun, onlari uygulayacak egitim-ögretim kadrosu çok önemlidir; çünkü ögrenciye ancak onlar saglikli bir yön verebilir. Üniversitelerdeki fiziki olanaklar ve ögretmen profili iyi olursa, bu kurumlardaki egitim-ögretim de amacina ulasmis olur. Tabii ki birden bire basari elde etmek kolay degildir. Egitimde basari, programli, istekli ve sürekli çalismayi gerektirir. Bu çalismayi saglayacak olan da yöneticidir. Yani en bastaki yönetici ile egitim kadrosu arasinda saglikli bir iletisim için gerekli zeminin olusturulmasi gerekmektedir. Kaliteli üretim kendini göstermeye basladigi zaman, suya atilan bir tas parçasinin yaydigi dalgalar gibi sanat egitimi kurumlari da çevresini etkilemeye baslar. Yakindan uzaga dogru olan etki, en saglikli, en kalici etkidir. Bizim yetistigimiz kurumlarda da egitim-ögretim anlayisi, bu görüse dayaliydi. Yani aydinlanma, etkilesim, yakindan uzaga dogru ölçülü ve kontrollüydü. Ben bu açidan baktigimizda Isik Üniversitesi'nde Süleyman Saim Tekcan'in sanat egitimi konusunda en ideal programlari ve onu uygulayacak kadroyu hazirladigini düsünüyorum.

Sanatçi yetistirirken, diger meslek alanlarinda oldugu gibi, günün belli bir saat araliginda meslegini icra eden insanlar degil, meslegini tüm hayatina ve yasamina geçiren bir kesim söz konusu oluyor. Dolayisiyla aydinlatan, isik veren, o ruhu ve kimligi bütün yasamina yansitabilen insanlar yetistirmekten söz etmiyor muyuz aslinda?

Güzel bir noktaya degindiniz. Bütün basariyi sanat egitimine baglamanin da dogru olmadigi görüsündeyim. Sanat egitimi gereklidir; ama öncelik insan olmaktadir; sanatçi kimlik ise onun ardindan gelir. Kisi önce, “insan sanatçi” olacaktir. Bunun için egitim kurumlarinin en küçügünden en yüksek seviyede olanina kadar yani anaokulundan hatta, ana kucagindan itibaren egitimin esas alinmasi gereklidir. Büyüdükçe sanat egitimine daha çok ihtiyaç duyulacaktir. Egitilmemis insanin sanati arzulama imkâni da azdir. Sanat eserinden zevk alma istegi de ya yoktur ya da daha geç gelisir. Bunun için egitim kurumlarimizin hepsinde bütün bunlar, egitimin içinde verilebilir. Sanat egitiminin yayginlasmasi, ileriki yillarda gelisip, yönetim seviyelerinde görev alacak kisilerin egitim dönemlerinde sanat egitiminden nasibini almis olmalari, sanat egitiminin gelismesine katki yapar.

Üst düzeyde bir konumda olup kitlelere etki yapacak, onlari yönlendirebilecek görevdeki kisilerin sanatla ilgilenmis olmalarinin, sanat etkinliklerinin programli sekilde gelismesini saglayacagi düsüncesindeyim. Bu yasimiza kadar sürekli gördük, deneyimleme olanagi yakaladik. Hangi yönetici sanatla biraz daha yakindan ilgileniyorsa o bölgede sanat faaliyetleri daha olumlu, belirgin biçimde kendini göstermistir. Dolayisiyla topluma etkisi daha fazla olmustur. Bu örnekler, bizim ülkemizle sinirli olmayip insanin bulundugu her yer için geçerlidir. Yaratici kisinin yönlendirmesinin her alana etkisi olacaktir. Sanat alaninda da, sporda da, bilimsel arastirmalar alaninda da bu, böyledir. Yani bilim alanindan gelmis, laboratuvarlarda egitim görmüs, arastirma yapmis bir basbakanin, belli alanlarda etkisinin farkli olacagini düsünüyorum. Yani sanat alaninda kimliklerin toplumla bütünlesmesini saglamak ve buna imkânlar vermenin çok önemli katkilari oldugunu söyleyebiliriz.

Temel sanat egitiminin ve sanatsal yetenegin egitimle biçimlenmesi ve gelistirilmesi noktasinda sanattaki yaratim sürecini bir araç olarak algilayabilir miyiz?

Genel kanidan farkli bir düsüncem var bu konuda; sanatla ilgilenen sanatseverler de ayni ifadeyi sik sik kullaniyorlar. Yaratmak, yaraticilik ya da “sanatçi yaraticidir” gibi ifadelerin çok abartildigini düsünüyorum. Her insan bir seyler yapiyor, üretiyor. Her birey birbirinden farkli oldugu için yapilanlar da farkli oluyor. Ama sonuçta ne kadar farkli sey yaparlarsa yapsinlar, bunlarin hepsi dogada mutlaka vardir. Bu isleri yapan insanlar, biraz daha degisik bakip, dogadan yararlanarak, farkli sekilde biçimlendiriyorlar; iste buna da yorum deniyor. Yorum, yapabildigindir. Insanlar “benim yorumum” ya da baskasinin bir eseri için “onu ne kadar güzel yorumlamis” seklinde ifadeler kullaniyorlar. Oysa baska bir sey yaptigi takdirde kisi, o yorumdan vazgeçmektedir. Yapabildigini yapiyordur insan. Çünkü yapabilecegi ölçü, yaradilisinda vardir veya egitimle bu, gelistirilebilir.

Sanat egitimi için ögrenci, öncelikle istekli ve bu ise gönül vermeyi aklina koymus olmalidir. Program da buna göre toplumun yapisina uygun düzenlenmelidir. Baska toplumlarin yapisina göre oldugu takdirde basari saglanmasi pek mümkün degildir. Hazirlanmis olan sanat egitimi programini, istekli olan ögrencilerle bütünlestirecek olan kadro, esnek ve zengin birikime sahip oldugu takdirde basarinin önü açilacaktir. Bu kadroyu yöneten birinci kisi, esnek ve destek saglayan konumunda olmalidir. Iste bu kosullar yerine getirildigi takdirde basari yakalanir ve yapilan isin topluma etkisi hizli olur. Hatta toplum derken yalniz ülke sinirlarinin bütünü degil, bölgesel özelliklere bile dikkat etmek gerekir. Ege'deki bir güzel sanatlar fakültesinin program uygulamasiyla, Karadeniz bölgesindeki fakültenin program uygulamasi farkli olacaktir. Temelde ayni esaslara dayali olmakla beraber bölgesel farkliliklarin ele alinmasi gerekir. Diyelim ki Kayseri'de heykel atölyesinde tasla is yaptirilirken; Bolu ve Kastamonu bölgesinde ise agaca agirlik verilebilmelidir. Yöresel, geleneksel sanatlarimizin dikkate alinmasinda da yarar vardir. Sizin de basta sordugunuz gibi, köy enstitülerinin kurulus amaci buydu. Her bölgeye göre, temelde millî egitimin amaçlarina uygun, Atatürk Ilke ve Inkilaplari dogrultusunda egitim yapmak kosuluyla, bölgesel özellikler devamli gündemde tutuluyordu. Yaparak, yasayarak yani deneyimsel bir egitim-ögretim oldugu zaman basari daha hizli, daha etkili oluyor. Program ne kadar standartlara uygun, çagdas hazirlanmis olursa olsun, her ögrencisinin yapisina uygun uygulama yapilmasi gerekli.

Söz ettiginiz egitimin karsilikli, interaktif bir iletisime dayali oldugunu söyleyebilir miyiz?

Tabii, bes kisilik bir sinifta bes ayri çesit uygulama bile yapilabilir. Kisiye özel uygulama gereksizdir; çünkü insanlar kalip gibi degildir, farklidirlar. Böyle bir uygulama da sadece fiziksel imkânlarla olmaz; egitim kadrosuyla olur. Egitim kadrosu, alinan ögrenciyi, kendi istedigi tarafta gelistirebilir. Bugün bazi egitim kurumlarinda, kisisel atölyelere bagli olan gençler, hocalarini taklit eder durumdadir. Oysa bu, dogru bir yaklasim biçimi degildir. Egitim ve ögretimde her ögrenci, bir ögretmendir. Ögretici kisi de yerine göre, ögrenciden çok sey alir. Bunu yasantimizda deneyimledik, çok sey ögrendik. Ögrenciligin yasi yoktur; besikten mezara insan hep ögrencidir.

Ögretici bir anlamda ögrenme eylemini programlayan, yönlendiren anlamina da gelmiyor mu?

Programlayan, yönlendiren yani esas olarak egitici biçiminde ifade etmek daha dogru olur. Ama bana kalirsa ögrenmek için ille de okul gerekmiyor. Aslinda doga, en büyük ögreticidir. Dogayi gözleyebilme gücü de her insanda vardir.

Onun için aslinda belki özellikle sanat egitiminden konusurken, bunun bir kavrayis, algilama, üretme ve aktarma biçimi oldugunu söyleyebilir miyiz?

Sanat bir algilama, üretme ve aktarma yoluyken bunun biçimlerinin farkli oldugunu söyleyebiliriz. Bir müzisyenin dogadan yararlanisini ele alirsak örnegin, sanatçi, bir rüzgârin esintisinden bir beste yapabilir ya da bir dalganin ritmik sesinden esinlenilerek bir müzik eseri meydana getirebilir. Ressamin algi biçimi ise farklidir, sairinki baska türlüdür. Sanatçi dedigimiz kisiler bunu yaratmiyor aslinda. Oradan yararlanma gücünü kullaniyor ve yeniden yorumluyor.

Diger meslek alanlarina baktigimiz zaman, kisisel iletisimin oldugu ve çalisma motivasyonunun baska yerlerden de kaynaklanabildigi alanlardan söz ediyoruz. Oysa ki sanatin en zor yanlarindan biri, kisinin bireysel motivasyonunun dinamik tutmasiyla ilgilidir. Bunu yakalamak da çok güç bir sey degil mi?

Motivasyon, kisinin dogadan, çevreden, kendi sanat alaninda ürün verenlerin yapitlarindan, müze gibi sanat kurumlarindan yararlanilarak saglanabilir. Kisinin yakin çevresini genisleterek, çevreye en uygun sekilde çemberin merkezinden hareket etmesiyle saglanir. Merkezden hareket edebiliyorsak bu, hep saglikli sonuç verir. Kisi, benligini odak noktasina alarak, çevreden saglikli yaralanabiliyorsa, ürettigi is dengeli ve özgün olur. Egitim ve ögretim programlarinin da buna göre gelistirilmesi gerektigini düsünüyorum.

Ben'i olusturmak ve bunu yaparken sanatçi kisinin öz disiplinini olusturmasi, sanat egitiminin en önemli kriterlerinden birisi degil midir?

Ben'i olusturmak derken, bir seyi unutmamak gerekiyor. Bu, ancak aile içi egitimle; bebeklikten baslayarak egitimle saglanabilir. Ben'i olustururken bencil de olmamali. Yani disa açik, verici olmak anlaminda yardimlasma duygusunu da gelistirmeli. Egitim-ögretim de hem özgün olmali hem o ögrenci gurubunun yasi ne olursa olsun yardimlasma duygularini gelistirici, birlikte is yapabilen, verici kisiler yetistirecek sekilde olmalidir. Egitim, okul sinirlari içinde ögretim programinin saatleri içinde baslar ve biter demek yanlistir. Ögrenme ancak, topraga girince biter. Egitme ise devam eden bir süreçtir. Geçmisteki sanatçilarin islerini örnek almamiz gerekiyor bu noktada. Onlar biraktiklari eserleri ile kusaklari hala egitmeye devam ediyorlar. Sanat, en disiplin gerektiren alanlardan biridir. Disiplin, programli, istekli çalismaktir. Bunlar olmadan zaten basari yakalamak da pek mümkün görünmüyor.

Sanatçinin ben'i bir anlamda digerlerini var etmek için degil midir?

Sanatçinin kendisini güçlü kilmasi, baskalarina, kendisinden sonrakilere katki yapmak içindir. En azindan böyle olmasi gerektigini söyleyebiliriz. Çünkü sanatçinin disiplinli olmasi ve sorumsuz olmamasi gerekir. Kendimden yola çikarak söyle anlatabilirim: Bugün, yas, kurum, akademili ya da alayli gibi kriterler gözetmeden sergilerin hepsine gitmeye çalisiyorum. Yillardir benimsedigim anlayis bu yönde. Sergilerde dikkatli bakmak ilkelerimden biridir. önce dolasirim ve çikarken birkaç tanesi dikkatimi çekiyorsa onlari bir daha yakindan incelerim. Bir sergide diyelim ki otuz tane resim var; o sergiden çiktigim zaman, ertesi günü en az bes tanesini hatirlamam lazim. Hatirlamiyorsam o sergi vasatin da altindadir bence. Ister soyut, ister baska tarzda olsun beni etkileyen birkaç tane resmi seçer, onlardan yararlanmaya çalisirim. Kompozisyonu nasil yapmis, hangi teknikleri kullanmis diye üzerine düsünürüm.

Ayrica bugüne kadar bir sanatçi olarak hep kontrollü, disiplinli, kendine, çevresine ve sanata karsi sorumlu olmam gerektigini düsünmüsümdür.

Bu noktada sanatçinin çevresine örnek olmasi gerekliligi ortaya çikiyor. Siz bu konuda neler söyleyeceksiniz?

Böyle sanatçi olunamayacagina iliskin olarak dile getirdiginiz anlayisin tersini savunanlar da var. Çevresine, ögrencisine karsi bir sorumluluk tasimaya basladiginiz zaman, serbest sanatçi olmasi, bir egitim kurumunda görev yapan bir sanatçi ya da bu isten emekli olmasi fark etmiyor.

Sanat, emekliligi olmayan meslektir. Gerçekten akliniz ve fikriniz, dimaginiz açik oldugu ve eliniz tuttugu sürece, yasam boyu devam edecektir…

Kesinlikle söylediginiz gibi bu ugras yasam boyu sürecek bir meslektir. Belli saatleri de süresi de yoktur. Iste biraz da bu nedenle diger alanlardan daha fazla disiplin gerektirmektedir kimi zaman. 

Yillardir bir egitimci ve sanatçi olarak çalismalarini sürdüren Isik Üniversitesi ögretim üyesi Prof. Dr. Ismail Avci ile sanat, yarati ve sanat egitiminin yöntem sorunlari üzerine sohbet ettik.

Köy enstitüsü deneyimini yasamis bir egitimci olarak bugünün üniversitelerinin lisans, ve lisansüstü egitim vermelerinin yani sira toplumsal sanat egitimi konusunda misyon edinmeleri baglaminda nasil bir profile sahip olmalari gerektigini düsünüyorsunuz?

Programlar ve imkânlar ne kadar zengin olursa olsun, onlari uygulayacak egitim-ögretim kadrosu çok önemlidir; çünkü ögrenciye ancak onlar saglikli bir yön verebilir. Üniversitelerdeki fiziki olanaklar ve ögretmen profili iyi olursa, bu kurumlardaki egitim-ögretim de amacina ulasmis olur. Tabii ki birden bire basari elde etmek kolay degildir. Egitimde basari, programli, istekli ve sürekli çalismayi gerektirir. Bu çalismayi saglayacak olan da yöneticidir. Yani en bastaki yönetici ile egitim kadrosu arasinda saglikli bir iletisim için gerekli zeminin olusturulmasi gerekmektedir. Kaliteli üretim kendini göstermeye basladigi zaman, suya atilan bir tas parçasinin yaydigi dalgalar gibi sanat egitimi kurumlari da çevresini etkilemeye baslar. Yakindan uzaga dogru olan etki, en saglikli, en kalici etkidir. Bizim yetistigimiz kurumlarda da egitim-ögretim anlayisi, bu görüse dayaliydi. Yani aydinlanma, etkilesim, yakindan uzaga dogru ölçülü ve kontrollüydü. Ben bu açidan baktigimizda Isik Üniversitesi'nde Süleyman Saim Tekcan'in sanat egitimi konusunda en ideal programlari ve onu uygulayacak kadroyu hazirladigini düsünüyorum.

Sanatçi yetistirirken, diger meslek alanlarinda oldugu gibi, günün belli bir saat araliginda meslegini icra eden insanlar degil, meslegini tüm hayatina ve yasamina geçiren bir kesim söz konusu oluyor. Dolayisiyla aydinlatan, isik veren, o ruhu ve kimligi bütün yasamina yansitabilen insanlar yetistirmekten söz etmiyor muyuz aslinda?

Güzel bir noktaya degindiniz. Bütün basariyi sanat egitimine baglamanin da dogru olmadigi görüsündeyim. Sanat egitimi gereklidir; ama öncelik insan olmaktadir; sanatçi kimlik ise onun ardindan gelir. Kisi önce, “insan sanatçi” olacaktir. Bunun için egitim kurumlarinin en küçügünden en yüksek seviyede olanina kadar yani anaokulundan hatta, ana kucagindan itibaren egitimin esas alinmasi gereklidir. Büyüdükçe sanat egitimine daha çok ihtiyaç duyulacaktir. Egitilmemis insanin sanati arzulama imkâni da azdir. Sanat eserinden zevk alma istegi de ya yoktur ya da daha geç gelisir. Bunun için egitim kurumlarimizin hepsinde bütün bunlar, egitimin içinde verilebilir. Sanat egitiminin yayginlasmasi, ileriki yillarda gelisip, yönetim seviyelerinde görev alacak kisilerin egitim dönemlerinde sanat egitiminden nasibini almis olmalari, sanat egitiminin gelismesine katki yapar.

Üst düzeyde bir konumda olup kitlelere etki yapacak, onlari yönlendirebilecek görevdeki kisilerin sanatla ilgilenmis olmalarinin, sanat etkinliklerinin programli sekilde gelismesini saglayacagi düsüncesindeyim. Bu yasimiza kadar sürekli gördük, deneyimleme olanagi yakaladik. Hangi yönetici sanatla biraz daha yakindan ilgileniyorsa o bölgede sanat faaliyetleri daha olumlu, belirgin biçimde kendini göstermistir. Dolayisiyla topluma etkisi daha fazla olmustur. Bu örnekler, bizim ülkemizle sinirli olmayip insanin bulundugu her yer için geçerlidir. Yaratici kisinin yönlendirmesinin her alana etkisi olacaktir. Sanat alaninda da, sporda da, bilimsel arastirmalar alaninda da bu, böyledir. Yani bilim alanindan gelmis, laboratuvarlarda egitim görmüs, arastirma yapmis bir basbakanin, belli alanlarda etkisinin farkli olacagini düsünüyorum. Yani sanat alaninda kimliklerin toplumla bütünlesmesini saglamak ve buna imkânlar vermenin çok önemli katkilari oldugunu söyleyebiliriz.

Temel sanat egitiminin ve sanatsal yetenegin egitimle biçimlenmesi ve gelistirilmesi noktasinda sanattaki yaratim sürecini bir araç olarak algilayabilir miyiz?

Genel kanidan farkli bir düsüncem var bu konuda; sanatla ilgilenen sanatseverler de ayni ifadeyi sik sik kullaniyorlar. Yaratmak, yaraticilik ya da “sanatçi yaraticidir” gibi ifadelerin çok abartildigini düsünüyorum. Her insan bir seyler yapiyor, üretiyor. Her birey birbirinden farkli oldugu için yapilanlar da farkli oluyor. Ama sonuçta ne kadar farkli sey yaparlarsa yapsinlar, bunlarin hepsi dogada mutlaka vardir. Bu isleri yapan insanlar, biraz daha degisik bakip, dogadan yararlanarak, farkli sekilde biçimlendiriyorlar; iste buna da yorum deniyor. Yorum, yapabildigindir. Insanlar “benim yorumum” ya da baskasinin bir eseri için “onu ne kadar güzel yorumlamis” seklinde ifadeler kullaniyorlar. Oysa baska bir sey yaptigi takdirde kisi, o yorumdan vazgeçmektedir. Yapabildigini yapiyordur insan. Çünkü yapabilecegi ölçü, yaradilisinda vardir veya egitimle bu, gelistirilebilir.

Sanat egitimi için ögrenci, öncelikle istekli ve bu ise gönül vermeyi aklina koymus olmalidir. Program da buna göre toplumun yapisina uygun düzenlenmelidir. Baska toplumlarin yapisina göre oldugu takdirde basari saglanmasi pek mümkün degildir. Hazirlanmis olan sanat egitimi programini, istekli olan ögrencilerle bütünlestirecek olan kadro, esnek ve zengin birikime sahip oldugu takdirde basarinin önü açilacaktir. Bu kadroyu yöneten birinci kisi, esnek ve destek saglayan konumunda olmalidir. Iste bu kosullar yerine getirildigi takdirde basari yakalanir ve yapilan isin topluma etkisi hizli olur. Hatta toplum derken yalniz ülke sinirlarinin bütünü degil, bölgesel özelliklere bile dikkat etmek gerekir. Ege'deki bir güzel sanatlar fakültesinin program uygulamasiyla, Karadeniz bölgesindeki fakültenin program uygulamasi farkli olacaktir. Temelde ayni esaslara dayali olmakla beraber bölgesel farkliliklarin ele alinmasi gerekir. Diyelim ki Kayseri'de heykel atölyesinde tasla is yaptirilirken; Bolu ve Kastamonu bölgesinde ise agaca agirlik verilebilmelidir. Yöresel, geleneksel sanatlarimizin dikkate alinmasinda da yarar vardir. Sizin de basta sordugunuz gibi, köy enstitülerinin kurulus amaci buydu. Her bölgeye göre, temelde millî egitimin amaçlarina uygun, Atatürk Ilke ve Inkilaplari dogrultusunda egitim yapmak kosuluyla, bölgesel özellikler devamli gündemde tutuluyordu. Yaparak, yasayarak yani deneyimsel bir egitim-ögretim oldugu zaman basari daha hizli, daha etkili oluyor. Program ne kadar standartlara uygun, çagdas hazirlanmis olursa olsun, her ögrencisinin yapisina uygun uygulama yapilmasi gerekli.

Söz ettiginiz egitimin karsilikli, interaktif bir iletisime dayali oldugunu söyleyebilir miyiz?

Tabii, bes kisilik bir sinifta bes ayri çesit uygulama bile yapilabilir. Kisiye özel uygulama gereksizdir; çünkü insanlar kalip gibi degildir, farklidirlar. Böyle bir uygulama da sadece fiziksel imkânlarla olmaz; egitim kadrosuyla olur. Egitim kadrosu, alinan ögrenciyi, kendi istedigi tarafta gelistirebilir. Bugün bazi egitim kurumlarinda, kisisel atölyelere bagli olan gençler, hocalarini taklit eder durumdadir. Oysa bu, dogru bir yaklasim biçimi degildir. Egitim ve ögretimde her ögrenci, bir ögretmendir. Ögretici kisi de yerine göre, ögrenciden çok sey alir. Bunu yasantimizda deneyimledik, çok sey ögrendik. Ögrenciligin yasi yoktur; besikten mezara insan hep ögrencidir.

Ögretici bir anlamda ögrenme eylemini programlayan, yönlendiren anlamina da gelmiyor mu?

Programlayan, yönlendiren yani esas olarak egitici biçiminde ifade etmek daha dogru olur. Ama bana kalirsa ögrenmek için ille de okul gerekmiyor. Aslinda doga, en büyük ögreticidir. Dogayi gözleyebilme gücü de her insanda vardir.

Onun için aslinda belki özellikle sanat egitiminden konusurken, bunun bir kavrayis, algilama, üretme ve aktarma biçimi oldugunu söyleyebilir miyiz?

Sanat bir algilama, üretme ve aktarma yoluyken bunun biçimlerinin farkli oldugunu söyleyebiliriz. Bir müzisyenin dogadan yararlanisini ele alirsak örnegin, sanatçi, bir rüzgârin esintisinden bir beste yapabilir ya da bir dalganin ritmik sesinden esinlenilerek bir müzik eseri meydana getirebilir. Ressamin algi biçimi ise farklidir, sairinki baska türlüdür. Sanatçi dedigimiz kisiler bunu yaratmiyor aslinda. Oradan yararlanma gücünü kullaniyor ve yeniden yorumluyor.

Diger meslek alanlarina baktigimiz zaman, kisisel iletisimin oldugu ve çalisma motivasyonunun baska yerlerden de kaynaklanabildigi alanlardan söz ediyoruz. Oysa ki sanatin en zor yanlarindan biri, kisinin bireysel motivasyonunun dinamik tutmasiyla ilgilidir. Bunu yakalamak da çok güç bir sey degil mi?

Motivasyon, kisinin dogadan, çevreden, kendi sanat alaninda ürün verenlerin yapitlarindan, müze gibi sanat kurumlarindan yararlanilarak saglanabilir. Kisinin yakin çevresini genisleterek, çevreye en uygun sekilde çemberin merkezinden hareket etmesiyle saglanir. Merkezden hareket edebiliyorsak bu, hep saglikli sonuç verir. Kisi, benligini odak noktasina alarak, çevreden saglikli yaralanabiliyorsa, ürettigi is dengeli ve özgün olur. Egitim ve ögretim programlarinin da buna göre gelistirilmesi gerektigini düsünüyorum.

Ben'i olusturmak ve bunu yaparken sanatçi kisinin öz disiplinini olusturmasi, sanat egitiminin en önemli kriterlerinden birisi degil midir?

Ben'i olusturmak derken, bir seyi unutmamak gerekiyor. Bu, ancak aile içi egitimle; bebeklikten baslayarak egitimle saglanabilir. Ben'i olustururken bencil de olmamali. Yani disa açik, verici olmak anlaminda yardimlasma duygusunu da gelistirmeli. Egitim-ögretim de hem özgün olmali hem o ögrenci gurubunun yasi ne olursa olsun yardimlasma duygularini gelistirici, birlikte is yapabilen, verici kisiler yetistirecek sekilde olmalidir. Egitim, okul sinirlari içinde ögretim programinin saatleri içinde baslar ve biter demek yanlistir. Ögrenme ancak, topraga girince biter. Egitme ise devam eden bir süreçtir. Geçmisteki sanatçilarin islerini örnek almamiz gerekiyor bu noktada. Onlar biraktiklari eserleri ile kusaklari hala egitmeye devam ediyorlar. Sanat, en disiplin gerektiren alanlardan biridir. Disiplin, programli, istekli çalismaktir. Bunlar olmadan zaten basari yakalamak da pek mümkün görünmüyor.

Sanatçinin ben'i bir anlamda digerlerini var etmek için degil midir?

Sanatçinin kendisini güçlü kilmasi, baskalarina, kendisinden sonrakilere katki yapmak içindir. En azindan böyle olmasi gerektigini söyleyebiliriz. Çünkü sanatçinin disiplinli olmasi ve sorumsuz olmamasi gerekir. Kendimden yola çikarak söyle anlatabilirim: Bugün, yas, kurum, akademili ya da alayli gibi kriterler gözetmeden sergilerin hepsine gitmeye çalisiyorum. Yillardir benimsedigim anlayis bu yönde. Sergilerde dikkatli bakmak ilkelerimden biridir. önce dolasirim ve çikarken birkaç tanesi dikkatimi çekiyorsa onlari bir daha yakindan incelerim. Bir sergide diyelim ki otuz tane resim var; o sergiden çiktigim zaman, ertesi günü en az bes tanesini hatirlamam lazim. Hatirlamiyorsam o sergi vasatin da altindadir bence. Ister soyut, ister baska tarzda olsun beni etkileyen birkaç tane resmi seçer, onlardan yararlanmaya çalisirim. Kompozisyonu nasil yapmis, hangi teknikleri kullanmis diye üzerine düsünürüm.

Ayrica bugüne kadar bir sanatçi olarak hep kontrollü, disiplinli, kendine, çevresine ve sanata karsi sorumlu olmam gerektigini düsünmüsümdür.

Bu noktada sanatçinin çevresine örnek olmasi gerekliligi ortaya çikiyor. Siz bu konuda neler söyleyeceksiniz?

Böyle sanatçi olunamayacagina iliskin olarak dile getirdiginiz anlayisin tersini savunanlar da var. Çevresine, ögrencisine karsi bir sorumluluk tasimaya basladiginiz zaman, serbest sanatçi olmasi, bir egitim kurumunda görev yapan bir sanatçi ya da bu isten emekli olmasi fark etmiyor.

Sanat, emekliligi olmayan meslektir. Gerçekten akliniz ve fikriniz, dimaginiz açik oldugu ve eliniz tuttugu sürece, yasam boyu devam edecektir…

Kesinlikle söylediginiz gibi bu ugras yasam boyu sürecek bir meslektir. Belli saatleri de süresi de yoktur. Iste biraz da bu nedenle diger alanlardan daha fazla disiplin gerektirmektedir kimi zaman.